Tematem przewodnim tegorocznej dyskusji na forum ONZ, towarzyszącej obchodom Międzynarodowego Dnia Rodziny, jest zagadnienie „Rodzina a inkluzywne społeczeństwo”. Eksperci Instytutu Ordo Iuris przygotowali analizę wytycznych ONZ dla działań na szczeblu lokalnym, regionalnym i międzynarodowym w której zwracają uwagę na dwie niepokojące tendencje w międzynarodowych wytycznych: redukcja rodziny do kwestii ekonomicznych oraz dążenie do wprowadzenia nowej terminologii, rozmywającej pojęcie rodziny.
15 maja został ustanowiony jako Międzynarodowy Dzień Rodziny przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1993 roku (Rezolucja A/RES/47/237), celem podniesienia świadomości o problemach związanych z funkcjonowaniem rodziny w dzisiejszym świecie oraz poszerzeniem wiedzy na temat społecznych, gospodarczych oraz demograficznych procesów dotykających tej podstawowej jednostki społeczeństwa. Dlatego w tym właśnie dniu, na forum ONZ, dyskutowane są różne zagadnienia dotyczące rodziny – w tym roku jest to „Rodzina a inkluzywne społeczeństwo” (ściśle związane z Celem 16 Zrównoważonego Rozwoju przyjętym w Agendzie 2030).
Dyskusja ta jest podstawą do analizy, jak rodzina i jej problemy są definiowane na poziomie działań podejmowanych w ramach ONZ, dokonanej na bazie Raportów Sekretarza Generalnego ONZ na lata 2010-2017 (w przedmiocie działań podejmowanych na poziomie lokalnym, regionalnym i międzynarodowym wobec rodziny zgodnie z rekomendacjami przyjętymi w trakcie dziesiątej i dwudziestej rocznicy Międzynarodowego Roku Rodziny). Wskazuje ona na dwie niepokojące tendencje. Pierwsza z nich dotyczy postrzegania rodziny tylko i wyłącznie poprzez jej wkład w rozwój ekonomiczny społeczeństw. Druga zaś to rozmywanie istoty rodziny jako związku mężczyzny i kobiety.
Rodzina jako małe przedsiębiorstwo, a nie wspólnota
Raporty Sekretarza Generalnego ONZ określają rodzinę jako podstawową jednostkę społeczną, której rolą jest przede wszystkim reprodukcja, konsumpcja, produkcja oraz budowanie wartości. Wedle raportów dzięki zaangażowaniu rodziny możliwa jest eliminacja ubóstwa i głodu, dostęp do powszechnej i podstawowej edukacji dzieci, promowanie równości płci i wzmacnianie pozycji kobiet, zmniejszanie śmiertelności dzieci oraz poprawa zdrowia matek, jak również walka z chorobami. Rodziny zapewniają opiekę i wsparcie swoich członków oraz są podstawą międzypokoleniowej solidarności i spójności społecznej.
Na forum ONZ badanie kondycji rodziny odbywa się według trzech obszarów: likwidacja ubóstwa, zatrudnienie i godna praca oraz integracja społeczna (wyznaczone podczas Światowego Szczytu Rozwoju Społecznego w 1995 r. w Kopenhadze). Od 2015 roku funkcje i role rodziny zaczęły być ściśle interpretowane zgodnie z Celami Zrównoważonego Rozwoju przyjętymi w Agendzie 2030, głównie z celami 1-5, czyli: walce z ubóstwem oraz głodem, poprawą zdrowia oraz jakości życia, osiągnięciem równości płci oraz dostępu do dobrej edukacji. Główny nacisk kładziony jest przede wszystkim na edukację dzieci oraz stabilność ekonomiczną rodziny (walka z ubóstwem oraz dostęp do usług zdrowotnych). W ramach walki z głodem promowane jest zaś karmienie piersią. W przypadku równości płci rozwiązaniem mają być elastyczne formy zatrudnienia, urlopy ojcowskie, redukcja różnicy w zarobkach między kobietami a mężczyznami oraz równomierny podział obowiązków domowych. Tak określone cele służą przede wszystkim dobru społeczeństwa a rodzina, poprzez spełniane role, jest jedynie narzędziem do realizacji tych celów, a nie ich podmiotem. Jej wartość mierzona jest ściśle według ekonomicznych przesłanek. Postrzegana jest jako mini-przedsiębiorstwo, które powinno być stabilne finansowo, tak aby zapewnić sprawną i ciągłą wymianę usług, nastawioną przede wszystkim na opiekę i edukację dzieci oraz opiekę i utrzymanie starszych osób. Jednocześnie podział obowiązków między członkami rodziny ma prowadzić do zwiększenia udziału kobiet na rynku pracy, tak aby zwiększyć zabezpieczenie finansowe funkcjonowania rodziny. Ponadto, zgodnie z Agendą 2030, rodzina poza swoją ekonomiczną rolą ma być pierwszym miejscem zwalczania nierówności oraz przemocy wobec kobiet. Niewątpliwie takie podejście prowadzi do redukcyjnego spojrzenia na role oraz potrzeby rodziny oraz stwarza niepokojący obraz, w którym wartość rodziny mierzona jest jej ekonomiczną przydatnością. Dobro rodziny jako wspólnoty jest drugorzędne, a wspomniana przydatność dla społeczeństwa istnieje tak długo, jak długo jest w stanie wypełniać swoje funkcje ekonomiczne.
Rodzina jako forma niedookreślona
Kolejnym niepokojącym zjawiskiem jest brak definicji rodziny, niejednokrotnie połączony z próbą przeforsowania w negocjacjach na forum ONZ terminu „różnorodnych form rodziny”. Obecnie termin „różnorodne formy rodziny”, czy też „rodzina w całej jej różnorodności”, oznacza przede wszystkim związki jednopłciowe oraz wszystkie inne układy, które jedynie imitują rodzinę.
„Zaobserwowana taktyka forsowania nowej terminologii czy pomijanie rodziny jest niepokojące z dwóch powodów” – komentuje Rozalia Kielmans-Ratyńska, analityk Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris – „Po pierwsze, art. 16 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka uznaje rodzinę jako związek uformowany między kobietą a mężczyzną. Po drugie „różnorodne formy rodziny” stanowią środowiska, w których częściej występują dysfunkcje wpływające negatywnie na rozwój dzieci”.
Według analizy Instytutu Ordo Iuris tendencje dotyczące rodziny, występujące na forum ONZ, są negatywne. Należy więc podkreślać, że rodzina nie może zostać zredukowana do jednostki ekonomicznej, gdyż jest przede wszystkim najlepszym środowiskiem rozwoju i dobra wszystkich jej członków – dzieci oraz rodziców. Jako jedyna może zapewnić pełny i harmonijny rozwój osobowości dziecka w atmosferze miłości, zrozumienia oraz odpowiedzialności, a w konsekwencji być gwarantem pełnej realizacji praw człowieka. Dlatego też nie powinno się dopuścić do rozmycia jej definicji, co pociągnąć może za sobą jej degradację i deformację – od szczebla międzynarodowego poczynając, aż po środowiska lokalne, gdyż to one stanowią ostatniego adresata wytycznych ONZ.
Analiza Instytutu Ordo Iuris
