Płeć jako kryterium wyboru Sekretarza Generalnego ONZ. Przewodnicząca Zgromadzenia Ogólnego ogłasza „test wiarygodności" Organizacji

1

Annalena Baerbock, kończąca kadencję przewodnicząca 80. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ, w liście z 4 września 2026 r. skierowanym do wszystkich państw członkowskich podsumowała dotychczasowy przebieg procedury wyboru następcy Antónia Guterresa i przekazała proces swojej następczyni na 81. sesję.

2

Baerbock skrytykowała odmowę publikacji przez Radę Bezpieczeństwa wyników dwóch dotychczasowych tajnych referendów, mimo że wyniki i tak przeciekły do prasy, określając to jako działanie na szkodę kandydatów, Zgromadzenia Ogólnego i wiarygodności samej Rady.

3

Poparła postulat, by Rada rekomendowała Zgromadzeniu więcej niż jednego kandydata — wbrew niezmiennej od 1946 r. praktyce — i zasugerowała, że Zgromadzenie powinno być gotowe odmówić zatwierdzenia rekomendowanej osoby.

4

Sam wybór przedstawiła jako „test wiarygodności” Organizacji uzależniony od płci kandydata; spośród ośmiorga pozostałych kandydatów pięć stanowią kobiety, a trzy z nich mają udokumentowany dorobek w promowaniu na forum ONZ „praw reprodukcyjnych i seksualnych”.

List kończący kadencję przewodniczącej Zgromadzenia Ogólnego

4 września 2026 r. Annalena Baerbock, której roczna kadencja jako przewodniczącej 80. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ dobiega końca, skierowała do wszystkich stałych przedstawicieli i obserwatorów przy ONZ obszerny list podsumowujący dotychczasowy przebieg procedury wyboru dziesiątego Sekretarza Generalnego ONZ. Baerbock przekazuje w nim proces swojej następczyni na stanowisku przewodniczącego 81. sesji Zgromadzenia Ogólnego, zaznaczając, że ostateczne rozstrzygnięcie – rekomendacja Rady Bezpieczeństwa oraz formalne zatwierdzenie przez Zgromadzenie Ogólne – nastąpi już w trakcie kadencji jej następcy.

Z listu wynika, że w trakcie 80. sesji odbyły się trzy rundy dialogów interaktywnych z kandydatami (21–22 kwietnia, 15 i 18 czerwca oraz 19–20 sierpnia 2026 r.) oraz dwie tury tajnego referendum w Radzie Bezpieczeństwa. Trzecia runda dialogów objęła dwoje najpóźniej zgłoszonych kandydatów: Ugandyjczyka Olarę Otunnu (wysłuchanie 19 sierpnia) oraz Ekwadorkę Ivonne Baki (wysłuchanie 20 sierpnia), obydwoje zostali zgłoszeni już po lipcowym wysłuchaniu publicznym („UN Town Hall”), transmitowanym z udziałem sześciorga wcześniejszych kandydatów.

Spór o jawność referendów Rady Bezpieczeństwa

Baerbock w swoim liście wprost skrytykowała sposób prowadzenia tajnych referendów przez Radę Bezpieczeństwa. Wskazała, że Rada nie zdołała uzgodnić zasad publikacji wyników głosowań w toku negocjacji nad swoimi zasadami proceduralnymi, ograniczając się do poinformowania Zgromadzenia Ogólnego jedynie o samym fakcie przeprowadzenia referendum, bez ujawnienia wyników, mimo że „te wyniki i tak przeciekły do prasy i krążyły publicznie”. W ocenie ustępującej przewodniczącej taka praktyka „działa na szkodę kandydatów, Zgromadzenia Ogólnego oraz mówiąc wprost, wiarygodności własnej procedury Rady Bezpieczeństwa”.

Baerbock przypomniała, że już w 2016 r., przy wyborze Antónia Guterresa, ówczesny standard przejrzystości miał być „poprzeczką, nie sufitem” dla kolejnych procedur. Zwróciła również uwagę, że Radzie Bezpieczeństwa nie udało się uzgodnić z nią twardego terminu zgłaszania kandydatur, mimo jej wcześniejszych apeli z maja 2026 r., co w praktyce umożliwiło zgłaszanie kolejnych kandydatur tuż przed kolejnymi turami referendum i utrudniło przeprowadzenie pełnego procesu wysłuchań przed głosowaniami.

Postulat rekomendowania więcej niż jednego kandydata

Jednym z najbardziej znaczących wątków listu jest przywołanie głosów zgłoszonych przez część państw członkowskich podczas otwartej debaty Rady Bezpieczeństwa nt. metod pracy z 19 sierpnia 2026 r., postulujących, aby Rada Bezpieczeństwa rekomendowała Zgromadzeniu Ogólnemu więcej niż jednego kandydata na stanowisko Sekretarza Generalnego, zamiast (zgodnie z dotychczasową, niezmienną od 1946 r. praktyką), przedstawiać do zatwierdzenia jedną osobę. Baerbock poparła ten postulat wprost, wskazując, że dawałby on Zgromadzeniu Ogólnemu „możliwość wyboru między dwoma lub więcej kandydatami, zamiast ograniczenia się wyłącznie do jednego”, a tym samym wzmacniałby faktyczną rolę Zgromadzenia Ogólnego w procesie, którego Karta Narodów Zjednoczonych nie ogranicza do funkcji czysto zatwierdzającej.

Ustępująca przewodnicząca posunęła się w liście jeszcze dalej, sugerując, że Zgromadzenie Ogólne „powinno mieć odwagę w pełni wykonywać rolę i uprawnienia przyznane mu przez Kartę Narodów Zjednoczonych” i być gotowe odmówić zatwierdzenia kandydata rekomendowanego przez Radę Bezpieczeństwa, jeśli państwa członkowskie mają wątpliwości co do jego rzeczywistego zaangażowania w cele i zasady Karty ONZ.

Wybór jako „test wiarygodności organizacji” – kryterium płci

W liście Baerbock przypomniała, że w rezolucji 79/327 państwa członkowskie jednomyślnie wyraziły „ubolewanie, że żadna kobieta nigdy nie sprawowała urzędu Sekretarza Generalnego” i zachęciły do zgłaszania kandydatek. Zaznaczyła, że na koniec 80. sesji zgłoszonych pozostaje pięć kandydatek i trzech kandydatów, po czym oceniła wprost: „Ostateczny wybór będzie zatem testem wiarygodności Organizacji, jeśli praktykuje ona to, co głosi. Po osiemdziesięciu latach ta decyzja wyśle potężny sygnał co do tego, czy Organizacja Narodów Zjednoczonych rzeczywiście reprezentuje świat, któremu służy – którego połowę stanowią kobiety i dziewczęta”.

Trzy spośród pięciu kandydatek: Michelle Bachelet, María Fernanda Espinosa i Rebeca Grynspan, mają udokumentowany dorobek w zakresie promowania na forum ONZ koncepcji takich jak „prawa reprodukcyjne i seksualne” – rozumiane przez nie jako obejmujące tzw. prawo do aborcji. Wypowiedź Baerbock pokazuje, że kwestia płci kandydata bywa dziś przez najwyższych urzędników ONZ przedstawiana jako samodzielne kryterium legitymizujące wybór, niezależnie od programowych deklaracji poszczególnych kandydatek w sprawach będących przedmiotem sporu między państwami członkowskimi.

Co dalej

Zgodnie z listem Baerbock, dalszy przebieg procesu, w tym ewentualne kolejne rundy referendum, ostateczna rekomendacja Rady Bezpieczeństwa oraz głosowanie w Zgromadzeniu Ogólnym, przypadnie już nowej przewodniczącej 81. sesji. Według doniesień prasowych do początku września 2026 r. nie przeprowadzono jeszcze trzeciej tury referendum w Radzie Bezpieczeństwa, a kolejne rundy głosowania spodziewane są jeszcze w tym miesiącu. Baerbock zaleciła swojej następczyni kontynuowanie działań na rzecz zwiększenia przejrzystości procedury w Radzie Bezpieczeństwa, a także rozważenie wprowadzenia w przyszłości sztywnego terminu zgłaszania kandydatur.

„List przewodniczącej Baerbock jest znaczący nie tylko ze względu na krytykę nieprzejrzystości działań Rady Bezpieczeństwa – skądinąd w pełni uzasadnioną, skoro utajnianie wyników, które i tak są publicznie znane, nie służy niczemu poza pozorowaniem poufności. Bardziej znamienne jest to, w jaki sposób najwyższa urzędniczka Zgromadzenia Ogólnego formułuje kryteria wyboru Sekretarza Generalnego: nie jako kwestię kompetencji administracyjnych czy wierności Karcie Narodów Zjednoczonych, lecz jako „test wiarygodności” uzależniony od płci kandydata. To dokładnie ten sposób myślenia, przed którym przestrzegaliśmy, opisując stopniowe przesuwanie funkcji Sekretarza Generalnego od administratora organizacji w stronę figury programowej, wybieranej wedle kryteriów tożsamościowych i ideologicznych, a nie wyłącznie merytorycznych. Będziemy nadal na bieżąco monitorować dalszy przebieg tego procesu” – podkreśla Julia Książek z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.

Zobacz też:

Źródło zdjęcia okładkowego: iStock

Płeć jako kryterium wyboru Sekretarza Generalnego ONZ. Przewodnicząca Zgromadzenia Ogólnego ogłasza „test wiarygodności” Organizacji

1

2