Kto będzie rządził ONZ? Proaborcyjni i genderowi kandydaci na Sekretarza Generalnego

1

Rada Bezpieczeństwa ONZ przeprowadziła pierwsze tajne referendum (straw poll) obejmujące siedmioro kandydatów na stanowisko Sekretarza Generalnego ONZ, mające wyłonić następcę Antónia Guterresa, którego druga kadencja kończy się 31 grudnia.

2

Nieoficjalne wyniki, które przedostały się do prasy mimo formalnej poufności głosowania, wskazują na prowadzenie Rebeki Grynspan (Kostaryka) z 10 głosami „zachęcam”, przed Carolyn Rodrigues-Birkett (Gujana, 9 głosów) i Rafaelem Grossim (Argentyna, 7 głosów).

3

23 lipca w sali Zgromadzenia Ogólnego ONZ odbyła się publiczna debata z udziałem sześciorga ówczesnych kandydatów, zorganizowana przez przewodniczącą Zgromadzenia Ogólnego Annalenę Baerbock we współpracy z agencją Bloomberg.

4

Następnego dnia po debacie, Uganda zgłosiła siódmego kandydata – Olarę Otunnu, byłego Podsekretarza Generalnego ONZ ds. Dzieci i Konfliktów Zbrojnych, który w pierwszym referendum uzyskał najniższe poparcie spośród wszystkich kandydatów.

5

Wśród ubiegających się o urząd są trzy kobiety będące zwolenniczkami promowania aborcji na forum międzynarodowym: Michelle Bachelet z Chile, María Fernanda Espinosa z Ekwadoru oraz Rebeca Grynspan z Kostaryki.

6

Proces wyboru pozostaje w dużej mierze niejawny: po kolejnych rundach tajnego referendum w Radzie Bezpieczeństwa nastąpi niejawna rekomendacja, a następnie, zgodnie z dotychczasową praktyką, głosowanie w Zgromadzeniu Ogólnym przez aklamację.

7

Rząd Stanów Zjednoczonych, w odróżnieniu od Unii Europejskiej, nie uczestniczył aktywnie w publicznych dialogach z kandydatami na forum Zgromadzenia Ogólnego.

Procedura wyboru: pierwsze referendum już za nami

Druga pięcioletnia kadencja obecnego Sekretarza Generalnego ONZ Portugalczyka António Guterresa kończy się 31 grudnia 2026 r. W wyścigu o jego następstwo bierze udział siedmioro kandydatów: Michelle Bachelet (Chile), María Fernanda Espinosa (Ekwador), Rafael Mariano Grossi (Argentyna), Rebeca Grynspan (Kostaryka), Carolyn Rodrigues-Birkett (Gujana), Macky Sall (Senegal) oraz (zgłoszony jako ostatni, 24 lipca – Olara Otunnu z Ugandy). 23 lipca w sali Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku odbyła się publiczna debata z udziałem sześciorga ówczesnych kandydatów (bez Otunnu, zgłoszonego dzień później), zatytułowana „UN Town Hall: The Next Secretary-General”, a zorganizowana przez przewodniczącą Zgromadzenia Ogólnego Annalenę Baerbock we współpracy z agencją Bloomberg i moderowana przez dziennikarzy tej agencji.

Zgodnie z przyjętą praktyką, 30 lipca 2026 r. piętnastu członków Rady Bezpieczeństwa ONZ przystąpiło do pierwszego tajnego referendum (straw poll), w którym każdy z nich wskazał wobec każdego kandydata, czy jest „zachęcony” (ang. encouraged), „zniechęcony” (ang. discouraged) czy nie wyraża opinii. Wyniki formalnie pozostają poufne, jednak część z nich przedostała się do prasy:

Rebeca Grynspan (Kostaryka) — 10 głosów „zachęcam” (lider pierwszej rundy);
Carolyn Rodrigues-Birkett (Gujana) — 9 głosów „zachęcam”;
Rafael Mariano Grossi (Argentyna) — 7 głosów „zachęcam”;
Michelle Bachelet (Chile) — 6 głosów „zachęcam”, 5 „zniechęcam”, 4 „brak opinii”;
Macky Sall (Senegal) — 6 głosów „zachęcam”, 7 „zniechęcam”, 2 „brak opinii”;
María Fernanda Espinosa (Ekwador) — 5 głosów „zachęcam”, 2 „zniechęcam”, 8 „brak opinii”;
Olara Otunnu (Uganda) — 2 głosy „zachęcam”, 5 „zniechęcam”, 8 „brak opinii” (najniższe poparcie spośród wszystkich kandydatów).

Proces będzie powtarzany w kolejnych rundach, aż wyłoni się kandydat cieszący się poparciem większości członków Rady oraz niebudzący sprzeciwu żadnego z pięciu stałych członków dysponujących prawem weta: Stanów Zjednoczonych, Chin, Rosji, Wielkiej Brytanii i Francji. Na podstawie dwóch ostatnich procedur wyboru, z 2007 i 2016 r., oczekuje się, że Rada Bezpieczeństwa przedstawi ostateczną rekomendację Zgromadzeniu Ogólnemu do października 2026 r.

Cały dalszy proces pozostaje w dużej mierze niejawny: po zakończeniu rund tajnego referendum w Radzie Bezpieczeństwa nastąpi niejawna rekomendacja tego organu, a w razie potrzeby także niejawne głosowanie w Zgromadzeniu Ogólnym. Od 1966 r. każdy Sekretarz Generalny ONZ był ostatecznie zatwierdzany przez Zgromadzenie Ogólne przez aklamację, już po zakończeniu niejawnej procedury uzgodnieniowej.

Kompetencje Sekretarza Generalnego

Zgodnie z Kartą Narodów Zjednoczonych, Sekretarz Generalny pełni funkcję „głównego urzędnika administracyjnego” organizacji odpowiedzialnego za jej sprawne funkcjonowanie. W praktyce rola ta ulegała w ostatnich dekadach istotnemu rozszerzeniu. Wraz ze wzrostem budżetu ONZ kolejni Sekretarze Generalni gromadzili coraz większe kompetencje i kontrolę nad zasobami organizacji. Od początku lat 2000 urząd ten pełni w coraz większym stopniu funkcję zbliżoną do przywódcy politycznego z własną agendą programową (zwłaszcza w debatach dotyczących polityki społecznej, w tym kwestii aborcji i ideologii gender) niż wyłącznie administratora organizacji.

Zmiana na stanowisku Sekretarza Generalnego stanowi dla administracji prezydenta USA Donalda Trumpa okazję do zmiany kierunku tej polityki, choć nie jest jasne, czy strona amerykańska zabiegała o wcześniejsze zobowiązania kandydatów w tym zakresie. C-Fam odnotowuje, że podczas gdy Unia Europejska oraz rządy o profilu lewicowym aktywnie starały się o publiczne zapewnienia kandydatów co do kontynuacji polityki wspierania aborcji, ideologii gender, regulacji dotyczących mowy nienawiści oraz polityki klimatycznej, rząd Stanów Zjednoczonych nie uczestniczył w żadnym z publicznych dialogów z kandydatami na forum Zgromadzenia Ogólnego.

Delegacja Unii Europejskiej przy ONZ, w oświadczeniu przedstawionym 15 czerwca 2026 r. przez ambasadora Stavrosa Lambrinidisa podczas dialogów interaktywnych z kandydatami na stanowisko Sekretarza Generalnego wskazała, że organizacja potrzebuje przywódcy zdolnego do budowania zaufania, ograniczania polaryzacji i obrony Karty Narodów Zjednoczonych oraz „wszystkich trzech filarów” działalności ONZ w sposób równoważny. Delegacja UE podkreśliła przy tym, że jedynie 1% wydatków systemu ONZ przeznacza się na mandaty związane z prawami człowieka, co, jej zdaniem, świadczy o wyraźnym braku równowagi między filarami pokoju i bezpieczeństwa, zrównoważonego rozwoju oraz praw człowieka. W tym kontekście UE zadeklarowała „głębokie zaniepokojenie niedawnymi normatywnymi atakami na prawa człowieka, w tym na pełne korzystanie przez kobiety i dziewczęta z praw człowieka oraz na równość płci” i zapytała każdego z kandydatów, czy zgadza się, że rządy i system ONZ nie mogą wybiórczo traktować praw człowieka ani priorytetyzować jednych filarów kosztem innych, a także, jak zamierza zwiększyć finansowanie filaru praw człowieka zgodnie z Paktem na rzecz Przyszłości.

Sylwetki kandydatów

Rebeca Grynspan (Kostaryka) — 10 głosów „zachęcam”, liderka I referendum

Rebeca Grynspan — ekonomistka urodzona w San José w rodzinie żydowskich uchodźców, którzy opuścili Europę po II wojnie światowej, w latach 1994–1998 była wiceprezydentem Kostaryki oraz ministrem mieszkalnictwa. Później kierowała Regionalnym Biurem UNDP ds. Ameryki Łacińskiej i Karaibów, była zastępcą administratora UNDP (2010–2014) oraz sekretarz generalną Konferencji Iberoamerykańskiej (2014–2021). Od września 2021 r. jest sekretarz generalną Konferencji Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD), pierwszą kobietą na tym stanowisku w 60-letniej historii instytucji. W tej roli koordynowała m.in. Grupę Reagowania Kryzysowego ONZ ds. Żywności, Energii i Finansów oraz brała udział w negocjacjach umożliwiających eksport zboża z Ukrainy przez Morze Czarne w czasie wojny. W pierwszym referendum Rady Bezpieczeństwa (30 lipca 2026 r.) uzyskała najwyższe poparcie spośród wszystkich siedmiorga kandydatów — 10 głosów „zachęcam”.

Carolyn Rodrigues-Birkett (Gujana) — 9 głosów „zachęcam” w I referendum

Carolyn Rodrigues-Birkett — urodzona w rdzennej (indiańskiej) wiosce Santa Rosa w regionie Barima-Waini, jako pierwsza rdzenna mieszkanka Gujany objęła urząd ministra spraw zagranicznych tego kraju (2008–2015), wcześniej pełniąc funkcję ministra ds. ludności rdzennej (2001–2008). Po zmianie rządu w 2015 r. pracowała w Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) w Genewie, kierując jej biurem łącznikowym. Od 2020 r. jest stałą przedstawicielką Gujany przy ONZ w Nowym Jorku, gdzie kierowała delegacją swojego kraju podczas jego kadencji w Radzie Bezpieczeństwa ONZ (2024–2025) oraz przewodniczyła Grupie 77 i Chin. Jako stała przedstawicielka Gujany przy ONZ zwracała uwagę na ograniczenie dostępu do „opieki reprodukcyjnej” (ang. reproductive healthcare) kobiet w Strefie Gazy w kontekście wojny (2024) oraz na migrację jako zjawisko wymagające międzynarodowej współpracy i finansowania UNHCR. Jest mężatką i matką dwojga dzieci. Znana jest z krytycznych wypowiedzi wobec Izraela na forum Rady Bezpieczeństwa ONZ. W pierwszym referendum uzyskała 9 głosów „zachęcam”, drugi najlepszy wynik.

Rafael Mariano Grossi (Argentyna) — 7 głosów „zachęcam” w I referendum

Rafael Mariano Grossi — argentyński dyplomata z ponad 40-letnim doświadczeniem w dziedzinie nierozprzestrzeniania broni jądrowej i rozbrojenia, jest doktorem stosunków międzynarodowych Graduate Institute w Genewie, a jego wcześniejsze wykształcenie obejmowało studia w Papieskim Uniwersytecie Katolickim Argentyny. Od grudnia 2019 r. kieruje Międzynarodową Agencją Energii Atomowej (MAEA/IAEA), gdzie w 2023 r. jego mandat został jednogłośnie przedłużony na drugą czteroletnią kadencję. Wcześniej był m.in. ambasadorem Argentyny w Austrii, szefem gabinetu w Organizacji ds. Zakazu Broni Chemicznej (OPCW) oraz dwukrotnym przewodniczącym Grupy Dostawców Nuklearnych. Jako szef IAEA nadzorował m.in. weryfikację działań nuklearnych Iranu oraz misję bezpieczeństwa przy elektrowni jądrowej w Zaporożu w trakcie wojny w Ukrainie. Jest żonaty i ma ośmioro dzieci. W pierwszym referendum Rady Bezpieczeństwa uzyskał 7 głosów „zachęcam”, zajmując trzecie miejsce.

Michelle Bachelet (Chile) — 6 głosów „zachęcam” w I referendum

Michelle Bachelet — z wykształcenia pediatra, w młodości była więziona i przebywała na wygnaniu w okresie rządów Augusta Pinocheta. Dwukrotnie sprawowała urząd prezydenta Chile (2006–2010 i 2014–2018), jako pierwsza kobieta na tym stanowisku w historii kraju. W latach 2010–2013 była pierwszą dyrektor wykonawczą nowo utworzonej agencji UN Women, a w latach 2018–2023 pełniła funkcję Wysokiej Komisarz Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka. W 2017 r., w ramach drugiej kadencji prezydenckiej, doprowadziła do zniesienia całkowitego zakazu aborcji w Chile i wprowadzenia dopuszczalności przerywania ciąży w trzech przypadkach: zagrożenia życia matki, śmiertelnych wad dziecka oraz ciąży będącej wynikiem gwałtu. Pod jej kierownictwem Chile zalegalizowało również związki osób tej samej płci (2015 r.). Jako Wysoka Komisarz ONZ ds. Praw Człowieka publicznie skrytykowała decyzję Sądu Najwyższego USA w sprawie Dobbs v. Jackson (2022), uchylającą precedens Roe v. Wade. Bachelet była pierwotnie zgłoszona jako kandydatka przez Brazylię i Meksyk; nowy, konserwatywny rząd Chile pod przewodnictwem prezydenta José Antonio Kasta wycofał w marcu 2026 r. poparcie dla jej kandydatury, określając ją jako „niemożliwą do zrealizowania”. W pierwszym referendum Rady Bezpieczeństwa (30 lipca 2026 r.) uzyskała 6 głosów „zachęcam”, 5 „zniechęcam” i 4 „brak opinii”.

Macky Sall (Senegal) — 6 głosów „zachęcam” w I referendum

Macky Sall — inżynier geolog z wykształcenia, sprawował urząd prezydenta Senegalu w latach 2012–2024, po wcześniejszej służbie jako premier (2004–2007) i przewodniczący Zgromadzenia Narodowego (2007–2008). W trakcie prezydentury przewodniczył także Unii Afrykańskiej oraz Wspólnocie Gospodarczej Państw Afryki Zachodniej (ECOWAS), prowadząc m.in. rozmowy z prezydentem Rosji Władimirem Putinem w sprawie skutków wojny w Ukrainie dla Afryki. Jako prezydent Senegalu publicznie bronił utrzymania penalizacji homoseksualizmu wobec nacisków prezydenta Baracka Obamy (w 2013 r.), argumentując, że państwa nie powinny narzucać sobie nawzajem wartości. Jego kandydaturę na stanowisko Sekretarza Generalnego zgłosił w marcu 2026 r. Burundi, sprawujące wówczas przewodnictwo Unii Afrykańskiej — sam Senegal oficjalnie poparł ją dopiero w lipcu 2026 r., za rządów swojego następcy, prezydenta Bassirou Diomaye Faye’a. Sall jest jedynym kandydatem z Afryki w tym wyścigu. W pierwszym referendum Rady Bezpieczeństwa uzyskał 6 głosów „zachęcam” oraz 7 „zniechęcam” — najwięcej głosów przeciw spośród sześciorga kandydatów sprzed wejścia Otunnu do wyścigu.

María Fernanda Espinosa (Ekwador) — 5 głosów „zachęcam” w I referendum

María Fernanda Espinosa — dyplomata, poetka i była minister, dwukrotnie kierowała ekwadorskim resortem spraw zagranicznych (2007–2008 i 2017–2018) oraz resortem obrony narodowej (2012–2014) za prezydentury Rafaela Correi. W latach 2018–2019 była przewodniczącą 73. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ — czwartą kobietą i pierwszą przedstawicielką Ameryki Łacińskiej na tym stanowisku w historii organizacji. Po zakończeniu kadencji weszła w skład komitetu sterującego Generation Equality Forum. Podczas przesłuchania przed Zgromadzeniem Ogólnym (czerwiec 2026) wyraziła zaniepokojenie „normatywnymi atakami” na prawa kobiet/dziewcząt i na równość płci. W pierwszym referendum Rady Bezpieczeństwa uzyskała 5 głosów „zachęcam”, 2 „zniechęcam” i 8 „brak opinii”.

Olara Otunnu (Uganda) — 2 głosy „zachęcam” w I referendum

Olara Otunnu — urodzony 6 września 1950 r. w dystrykcie Gulu w północnej Ugandzie, studiował prawo na Uniwersytecie Makerere, a po ucieczce przed reżimem Idi Amina kontynuował naukę na Oksfordzie oraz na Harvard Law School jako stypendysta Fulbrighta. W latach 1980–1985 był stałym przedstawicielem Ugandy przy ONZ, a w latach 1985–1986 ministrem spraw zagranicznych, odgrywając istotną rolę w wypracowaniu porozumienia pokojowego z Nairobi (grudzień 1985 r.). Jako prezydent Rady Bezpieczeństwa ONZ w grudniu 1981 r. wprowadził stosowaną do dziś nieformalną procedurę tajnego referendum (straw poll) przy wyborze Sekretarza Generalnego, znaną jako „formuła Otunnu”. W latach 1990–1998 kierował International Peace Academy (obecnie International Peace Institute), a od 1998 do 2005 r. był pierwszym Specjalnym Przedstawicielem Sekretarza Generalnego ONZ ds. Dzieci i Konfliktów Zbrojnych, gdzie przyczynił się do przyjęcia rezolucji Rady Bezpieczeństwa nr 1612 ustanawiającej mechanizm monitorowania naruszeń wobec dzieci w konfliktach zbrojnych. Po powrocie do polityki krajowej stanął na czele Ludowego Kongresu Ugandy (UPC) i w 2011 r. kandydował na prezydenta Ugandy przeciwko Yoweriemu Museveniemu. Jego kandydaturę na stanowisko Sekretarza Generalnego zgłosiła Uganda 24 lipca 2026 r. — jako siódmy i najstarszy wiekiem (75 lat) kandydat w tegorocznym wyścigu, już po debacie z 23 lipca. Jego dotychczasowa aktywność koncentruje się na ochronie dzieci w konfliktach zbrojnych i budowaniu pokoju. W pierwszym referendum Rady Bezpieczeństwa uzyskał najniższe poparcie spośród wszystkich kandydatów: 2 głosy „zachęcam”, 5 „zniechęcam” i 8 „brak opinii”.

Przebieg debaty i pierwsze referendum

Podczas debaty 23 lipca kandydaci odpowiadali na pytania moderatorów oraz przedstawicieli państw członkowskich, organizacji pozarządowych i personelu ONZ, w formule zbliżonej do amerykańskich debat prezydenckich. Pytania dotyczyły m.in. reformy Rady Bezpieczeństwa, kryzysu płynności finansowej organizacji, roli Sekretarza Generalnego wobec konfliktów zbrojnych (Strefa Gazy, Ukraina, Sudan, Haiti), regulacji sztucznej inteligencji oraz roli sektora prywatnego. Kwestie związane z aborcją czy „prawami reprodukcyjnymi i seksualnymi” nie były przedmiotem bezpośrednich pytań moderatorów podczas tej części debaty.

Dzień po zgłoszeniu kandydatury Olary Otunnu, 30 lipca 2026 r., Rada Bezpieczeństwa przeprowadziła pierwsze tajne referendum wśród wszystkich siedmiorga kandydatów, otwierając poufną fazę procesu selekcji. Kolejne rundy referendum spodziewane są w najbliższych tygodniach, w miarę zawężania listy kandydatów.

Zgodnie z historyczną praktyką, po zakończeniu wszystkich rund tajnego referendum w Radzie Bezpieczeństwa i wyłonieniu kandydata niebudzącego sprzeciwu żadnego z pięciu stałych członków, Zgromadzenie Ogólne zatwierdzi nowego Sekretarza Generalnego, który obejmie urząd 1 stycznia 2027 r. na pięcioletnią kadencję.

— Skład tegorocznej stawki kandydatów dobrze pokazuje, że stanowisko Sekretarza Generalnego ONZ dawno przestało być funkcją czysto administracyjną, o jakiej mówi Karta Narodów Zjednoczonych. Kto obejmie stanowisko Sekretarza Generalnego, ma bezpośrednie znaczenie dla kierunku, w jakim będzie zmierzać cała biurokracja ONZ. Agendy takie jak UNFPA, UN Women czy WHO działają pod jego politycznym zwierzchnictwem, a to właśnie za pośrednictwem tych agencji koncepcje takie jak „prawa reprodukcyjne i seksualne” od lat przenikają do dokumentów programowych organizacji, mimo braku zgody państw członkowskich wyrażonej w traktatach. Wyniki pierwszego referendum pokazują, że wyścig pozostaje otwarty — najbliższe rundy w Radzie Bezpieczeństwa i decyzja pięciu stałych członków dysponujących prawem weta będą miały znaczenie wykraczające daleko poza samą personalną nominację – zauważa Julia Książek z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.

Zobacz też:

Źródło zdjęcia okładkowego: iStock