Szwecja: „prawo do aborcji” zagwarantowane na poziomie konstytucyjnym?

Parlament Szwecji poparł projekt nowelizacji Aktu o formie rządu, rozpoczynając procedurę zmierzającą do uznania „prawa do aborcji” za prawo gwarantowane na poziomie konstytucyjnym. Jest to pierwszy etap procedury zmiany ustawy zasadniczej. Zgodnie ze szwedzkim systemem konstytucyjnym, wejście zmian w życie wymaga jeszcze drugiego, identycznego głosowania po wyborach parlamentarnych.

Projekt zgłoszony przez przedstawicieli szwedzkiego rządu zakłada nowelizację Aktu o formie rządu (Regeringsformen), stanowiącego część ustawy zasadniczej tego państwa i będącego jednym z czterech aktów prawnych o randze konstytucyjnej. We wniosku legislacyjnym zaproponowano, aby w Akcie o formie rządu, w rozdziale 2 regulującym kwestie dotyczące praw i podstawowych wolności, zmienić treść § 13, tak aby brzmiał on w następujący sposób: „osobie ciężarnej przysługuje prawo do przerwania ciąży na warunkach określonych w ustawie”.

W uzasadnieniu projektu legislacyjnego wnioskodawcy wskazują na ścisły związek tzw. prawa do aborcji z możliwością korzystania przez „osoby ciężarne” z innych praw, takich jak prawo do życia i integralności cielesnej. Jednocześnie podkreślają oni, że „prawo do aborcji” jest podstawową kwestią wolności i ma kluczowe znaczenie dla samostanowienia „osób w ciąży”.

Ponadto w projekcie zaznaczono, że tzw. prawo do aborcji cieszy się silnym poparciem społecznym, a wszystkie ugrupowania polityczne obecne w Riksdagu popierają aktualne ustawodawstwo regulujące tę materię. Autorzy projektu uwypuklają w uzasadnieniu, że propozycja legislacyjna ma na celu zagwarantowanie tzw. prawa do aborcji przede wszystkim na przyszłość, czyli w sytuacji, w której „prawo” to mogłoby zostać zakwestionowane. W tym kontekście wnioskodawcy wskazują, iż w ostatnich latach m.in. Stany Zjednoczone i kilka państw europejskich, na różne sposoby zredukowały możliwość przeprowadzania aborcji.

W ocenie szwedzkiego rządu, daleko idące ograniczenia tzw. prawa do aborcji mogłyby poważnie zniwelować możliwość decydowania przez „osobę ciężarną” o własnym ciele oraz planowania własnego życia.

Zgodnie z przepisami zawartymi w rozdziale 8 Aktu o formie rządu, zmiana każdego z czterech aktów prawnych o randze konstytucyjnej wymaga dwóch identycznych uchwał Riksdagu, przy czym między pierwszym a drugim głosowaniem muszą odbyć się wybory parlamentarne. Między pierwszym przedłożeniem parlamentowi projektu zmiany praw podstawowych a datą wyborów musi upłynąć co najmniej dziewięć miesięcy, chyba że Komisja Konstytucyjna w drodze wyjątku postanowi inaczej (decyzja taka musi zostać podjęta najpóźniej na etapie prac komisji, a za jej przyjęciem musi zagłosować co najmniej pięć szóstych członków parlamentu).

Jako że najbliższe wybory parlamentarne do Riksdagu zaplanowane są na 13 września, to właśnie deputowani następnej kadencji zadecydują o dalszym losie omawianego projektu legislacyjnego. W przypadku finalnego przyjęcia proponowanego przepisu w obecnym kształcie, tzw. prawo do aborcji zostałoby zaliczone do kategorii podstawowych praw i wolności, uregulowanych w rozdziale 2 Aktu o formie rządu. Tym samym Szwecja stałaby się drugim krajem na świecie po Francji, który gwarantuje tzw. prawo do aborcji na poziomie konstytucyjnym. Biorąc pod uwagę aktualny układ sił politycznych w Riksdagu oraz stanowisko poszczególnych ugrupowań co do poziomu ochrony życia ludzkiego na prenatalnym etapie rozwoju, taki scenariusz jest wysoce prawdopodobny.

W ostatnim czasie w szeregu państw europejskich pojawiły się projekty podniesienia tzw. prawa do aborcji do rangi prawa gwarantowanego na mocy tamtejszych ustaw zasadniczych. Tego typu projekty, odrzucone m.in. w Holandii i Hiszpanii, są nadal procedowane w Luksemburgu a teraz także w Szwecji.

– W propozycji procedowanej w Szwecji widać wiele paradoksów, polegających m.in. na powiązaniu tzw. prawa do aborcji z prawem do życia. Warto przypomnieć, że to właśnie prawo do życia jest chronione przez wiążące akty prawa międzynarodowego, czego nie można powiedzieć o tzw. prawie do aborcji – podkreśla Patryk Ignaszczak z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.