Informujemy, że Pani/Pana dane osobowe są przetwarzane przez Fundację Instytut na Rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris z siedzibą w Warszawie przy ul. Zielnej 39, kod pocztowy 00-108 (administrator danych) w ramach utrzymywania stałego kontaktu z naszą Fundacją w związku z jej celami statutowymi, w szczególności poprzez informowanie o organizowanych akcjach społecznych. Podstawę prawną przetwarzania danych osobowych stanowi art. 6 ust. 1 lit. f rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO).

Podanie danych jest dobrowolne, niemniej bez ich wskazania nie jest możliwa realizacja usługi newslettera. Informujemy, że przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do treści swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przenoszenia danych, prawo wniesienia sprzeciwu wobec ich przetwarzania, a także prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego.

Korzystanie z newslettera jest bezterminowe. W każdej chwili przysługuje Pani/Panu prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych osobowych. W takim przypadku dane wprowadzone przez Pana/Panią w procesie rejestracji zostaną usunięte niezwłocznie po upływie okresu przedawnienia ewentualnych roszczeń i uprawnień przewidzianego w Kodeksie cywilnym.

Do Pani/Pana danych osobowych mogą mieć również dostęp podmioty świadczące na naszą rzecz usługi w szczególności hostingowe, informatyczne, drukarskie, wysyłkowe, płatnicze. prawnicze, księgowe, kadrowe.

Podane dane osobowe mogą być przetwarzane w sposób zautomatyzowany, w tym również w formie profilowania. Jednak decyzje dotyczące indywidualnej osoby, związane z tym przetwarzaniem nie będą zautomatyzowane.

W razie jakichkolwiek żądań, pytań lub wątpliwości co do przetwarzania Pani/Pana danych osobowych prosimy o kontakt z wyznaczonym przez nas Inspektorem Ochrony Danych pisząc na adres siedziby Fundacji: ul. Zielna 39, 00-108 Warszawa, z dopiskiem „Inspektor Ochrony Danych” lub na adres poczty elektronicznej iod@ordoiuris.pl

Przejdź do treści
PL | EN
Facebook Twitter Youtube

Wyrok Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Sindicatul "Pastorul cel Bun" v. Rumunia, nr. 2330/09 9 lipca 2013r.

Data publikacji: 20.09.2016

9 lipca 2013r. w sprawie  Sindicatul "Păstorul cel Bun" przeciwko Rumunii (Nr. 2330/09), Wielka Izba Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wydała długo oczekiwany wyrok dotyczący wolności kościołów do działania w zgodzie z ich własnymi zasadami, bez arbitralnej ingerencji państwa, tj. zgodnie z zasadą autonomii kościołów.

 

Wielka Izba uznała, że państwo może, bez naruszenia wolności zrzeszania się zagwarantowanej w Konwencji (art. 11), odmówić uznania związku zawodowego księży, ponieważ takie uznanie naruszałoby prawo kościoła do funkcjonowania zgodnie z własnym statusem kanonicznym, a więc w zgodzie z zasadą autonomii zagwarantowaną w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w zakresie wolności religijnej (art. 9).

 

Wyrok ten, stosunkiem głosów 11:7 uchylił wyrok III Izby ETPCz z 31 stycznia 2012r., w którym orzeczono, że odmowa rejestracji związku zawodowego ustanowionego w Kościele Prawosławnym jest sprzeczna z wolnością zgromadzeń gwarantowaną w art. 11 EKPCz.

 

Pierwszy wyrok był krytykowany za poważne naruszenie autonomii kościołów lekceważąc specyficzną naturę relacji pomiędzy kapłanem i kościołem oraz poprzez nadanie tej relacji charakteru kontraktowego na wzór relacji pomiędzy pracodawcą i pracownikiem. W skrócie, wyrok ze stycznia 2013r. rozpoczął prawną sekularyzację stosunków wewnątrzkościelnych i utorował drogę dla roszczeń kapłanów, którzy, powołując się na prawa człowieka, sprzeciwiają się swojemu kościołowi.(zobacz komentarz do wyroku ze stycznia 2012r.)

 

Wyrok Wielkiej Izby, dostosowuje rozstrzygnięcie Izby do wcześniejszej linii orzeczniczej Trybunału, przyznającej szerszy zakres zasadzie autonomii (ust. 136-138) i uznając, że „członkowie duchowieństwa przyjmują zobowiązania o szczególnej naturze, poprzez które są oni związani podwyższonym obowiązkiem lojalności, osobistym i opartym na zasadzie nieodwołalności, podejmowanym przez każdego kapłana” (par. 144).

 

Chociaż Wielka Izba doszła do wniosku, że nie zostało naruszone prawo, wyrok w kilku punktach budzi istotne wątpliwości:

 

- Po pierwsze, Wielka Izba uważa, że: „bez względu na szczególne okoliczności, członkowie duchowieństwa wypełniają swoją misję w ramach stosunku pracy wchodzącego w zakres artykułu 11 Konwencji (par. 148)”. Trybunał nie uznaje specyficznej relacji pomiędzy duchownym i kościołem, a tym samym nie uznaje powodów, dla których nie można traktować jej jako „[zwykłego] stosunku zatrudnienia”, do którego stosuje się zasady prawa świeckiego.

 

- Po drugie Wielka Izba stwierdziła, iż nic nie wskazuje na to, by osoby skarżące, w związku z podjęciem swoich obowiązków duszpasterskich zgodziły się zrezygnować z praw przysługujących im na mocy art. 11 (par. 146). Postępując w ten sposób, Wielka Izba nie tylko wydała wyrok w sprawie zaangażowania religijnego, który powinien znajdować się poza jej jurysdykcją, ale co ważniejsze, Wielka Izba oparła się na nieprawdziwych przesłankach, ponieważ wszyscy prawosławni kapłani przysięgają poszanowanie prawa kościelnego podczas składania swoich ślubów.

 

- Po trzecie, Wielka Izba określiła warunki uprawniające do powoływania się na zasadę autonomii uznając, że: „samo stwierdzenie wspólnoty religijnej, że istnieje rzeczywiste lub potencjalne zagrożenie dla jej autonomii, nie jest wystarczające” i że muszą być spełnione trzy warunki aby poszanowanie dla autonomii kościoła mogło usprawiedliwiać ingerowanie w prawo wywodzące się z Konwencji (par. 159). Mianowicie należy wykazać, że:

 

1)  „w świetle okoliczności danej sprawy, ryzyko rzekomego (zagrożenia dla autonomii) jest rzeczywiste i istotne”;

2) „oraz, że zarzucana ingerencja w wolność do zrzeszania się nie wykracza poza to, co jest koniecznie do wyeliminowania tego ryzyka”;

3) i że ingerencja: „nie ma żadnego innego celu niezwiązanego z wykonywaniem autonomii wspólnoty religijnej”, to znaczy – nie jest to formalna wymówka dla działań nie motywowanych względami religijnymi.

 

Następnie Trybunał stwierdza, że to do sądów krajowych należy zapewnienie przestrzegania tych trzech warunków, poprzez: „przeprowadzenie pogłębionej analizy okoliczności sprawy i dokładnego wyważenia pomiędzy konkurencyjnymi interesami” (par. 159). Innymi słowy, to w gestii sądu cywilnego leży ocena każdego przypadku. Autonomia kościoła, sama w sobie, nie stoi w opozycji do państwa.

 

Poprzez uznanie autonomii kościołów za sprawę należącą do jurysdykcji sądów krajowych (świeckich), Wielka Izba przyznała państwom kompetencje do regulowania wewnętrznych sporów kościelnych i oddala się od swojego dotychczasowego orzecznictwa, które bardziej szanowało wolność wyznania oraz zasadę rozdziału kościoła i państwa. W wyroku Fernández Martínez przeciwko Hiszpanii z 15 maja 2012r., który również został odesłany do Wielkiej Izby, Trybunał ustanowił zasadę, że: „wymogi zasady wolności religijnej i neutralności wykluczają je z przeprowadzania dalszej analizy konieczności i proporcjonalności [zaskarżonej] nieodnawialnej decyzji”. Gdy okoliczności sprawy mają „charakter ściśle religijny”, rola Trybunału musi być: „ograniczona do sprawdzenia, że zarówno podstawowe zasady prawa jak i godność skarżącego, nie zostały naruszone.” (par. 84 Zobacz komentarz ECLJ w języku francuskim).

 

Wielka Izba odróżnia się w tej mierze od Sądu Najwyższego USA, który odmówił ingerowania w wewnętrzne spory religijne (jednomyślna decyzja w sprawie Hosanna-Tabor Evangelical Lutheran Church and School v. Equal Employment Opportunity Commission, 565 U.S. (2012).

 

Wreszcie ostatni akapit wyroku nieoczekiwanie stwierdza, że: „państwo cieszy się z szerszego marginesu swobody w tym zakresie, obejmującego prawo do decydowania, czy uznać związki zawodowe, które działają w ramach wspólnot religijnych i realizują cele, które mogą utrudnić realizowanie autonomii tych społeczności.” (par. 171) Trybunał stwierdził zatem, że o ile Rumunia może nie uznać związku zawodowego duchownych przez wzgląd na wolność religijną, o tyle nie stoi to na przeszkodzie temu, by inne państwa uznawały takie związki. Wielka Izba uznała zatem, że państwa mogą przestrzegać zasady wolności kościoła, podczas gdy wyrok Sekcji twierdził, że nie powinny jej respektować. Jest to pewien pozytyw, jednak Wielka Izba milczy co do okoliczności, w których państwo musi szanować wolność kościołów. Wolność kościoła nie sprzeciwia się państwu; państwo staje się jej „strażnikiem”, na lepsze lub na gorsze.

 

Wreszcie Wyrok Wielkiej Izby jest wyrazem kompromisu, który odzwierciedla wewnętrzny podział Trybunału w kwestiach społecznych i religijnych. Sześciu sędziów, w tym prezes Trybunału, przedstawiło zdanie odrębne, zgodnie z którym uznanie związku zawodowego duchownych nie byłoby krzywdzące dla Rumuńskiego Kościoła Prawosławnego.

 

Europejskie Centrum na rzecz Prawa i Sprawiedliwości pracuje nad tą sprawą od 2010 roku i interweniowało jako interwenient uboczny zarówno w postępowaniu przed III Sekcją ETPCz, jak i przed Wielką Izbą. Po wyroku Izby, Centrum zdecydowanie zobowiązało się do skierowania sprawy do Wielkiej Izby, organizując seminarium przy Radzie Europy, uczestnicząc w seminarium w Bukareszcie a także poprzez rozmaite publikacje. W proces zaangażowana była również Prawosławna Archidiecezja Krajowa.

 

Rządy Mołdawii, Polski, Gruzji, Grecji i Rosji a także Prawosławny Patriarchat Moskwy oraz amerykańskie organizacje pozarządowe Becket Fund i Międzynarodowe Centrum na rzecz Studiów nad Prawem i Religią dołączyły do postępowania przez Wielką Izbą aby wspierać rząd Rumunii i Kościół Prawosławny.

 

Warto odnotować, w perspektywie religijnej i geopolitycznej, zbieżność europejskich i amerykańskich wyznań chrześcijańskich, które połączyły siły w celu obrony ich wolności przed Trybunałem w Strasburgu. Tak było również w przypadku sprawy Lautsi przeciwko Włochom, w której Wielka Izba przyznała, w kontraście do wyroku niższej instancji, że obecność krzyży w klasach włoskich szkół publicznych nie jest sprzeczna z Konwencją

Autor: dr Grégor Puppinck

Wolność Sumienia

Analiza zgodności z Konstytucją poprawki nr 12 Senatu do uchwalonej 28 maja 2020 r. przez Sejm ustawy o zmianie ustawy zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 447)

Główne tezy: Uchwalona przez Sejm ustawa z dnia 28 maja 2020 r. o zmianie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz niektórych innych ustaw zmienia redakcję klauzuli sumienia lekarza (art. 39 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty) w taki sposób, aby brzmienie tego przepisu nie budziło już wątpliwości interpretacyjnych i w pełni odzwierciedlało treść normatywną tego przepisu, która obowiązuje od wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 7 października 2015 r. (K 12/14); innymi słowy – ustawa wykonuje sentencję wspomnianego orzeczenia i usuwa niekonstytucyjne ograniczenia wolności sumienia. - Senacka poprawka nr 12 w istocie zakłada dodanie do art. 39 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty ust. 2, nakazującego podmiotom leczniczym (np. szpitalom), w przypadku powstrzymania się przez lekarza od wykonania świadczenia budzącego moralny sprzeciw, wskazanie lekarza lub podmiotu wykonującego działalność leczniczą, który zapewni możliwość wykonania tego świadczenia (tzw. obowiązek informacyjny). - Nałożenie na podmioty lecznicze tzw. obowiązku informacyjnego jest niezgodne z art. 53 ust. 1 Konstytucji, na co wskazują motywy uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 7 października 2015 r. (K 12/14). Trybunał podkreślił, że obowiązek ten nie powinien ciążyć ani na lekarzu, ani na podmiotach leczniczych, ponieważ wolność sumienia chroni nie tylko przed przymusem podjęcia bezpośredniego zamachu na chronione dobro, lecz także przed takim postępowaniem, „które pośrednio prowadzi do nieakceptowalnego etycznie skutku, w szczególności przed przymusem współdziałania w osiąganiu celu niegodziwego”. - Obowiązujący system prawny nie zawiera żadnego mechanizmu, który zezwalałby jednemu podmiotowi leczniczemu na gromadzenie danych o lekarzach niezgłaszających sprzeciwu sumienia wobec konkretnego świadczenia lub o podmiotach wykonujących działalność leczniczą, które z nimi współpracują. Tym samym faktyczna realizacja obowiązku informacyjnego przez podmioty lecznicze jest niezwykle utrudniona, a wręcz niewykonalna, co sprawia, że poprawka nr 12 jest nie tylko niezgodna z konstytucyjnymi gwarancjami wolności sumienia, lecz również budzi poważne zastrzeżenia w świetle zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), jako nakładająca obowiązek niemożliwy do spełnienia. - Kompleksowym wykonaniem zawartej w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego jasnej tezy o niedopuszczalności wymuszania wykonywania przez podmioty lecznicze świadczeń „wrażliwych moralnie” byłoby ustawowe zagwarantowanie, że mogą one powstrzymywać się od wykonywania określonych świadczeń, w szczególności aborcji. Wprawdzie już na gruncie obowiązującego prawa takie stanowisko jest prezentowane w nauce prawa, ale nigdy nie zastąpi to jednoznacznych przepisów.
Czytaj Więcej

Ochrona życia

Efekty warszawskiego programu dofinansowania procedury in vitro

Rada m. st. Warszawy w 2017 r. przyjęła program dofinansowania procedury sztucznego zapłodnienia in vitro „Stołeczna kampania na rzecz wspierania osób dotkniętych niepłodnością z wykorzystaniem metod zapłodnienia pozaustrojowego w latach 2017 – 2019” (dalej: Program).

Czytaj Więcej

Rodzina i Małżeństwo

Stanowisko Instytutu na rzecz kultury prawnej Ordo Iuris w sprawie listu do marszałków województw

27 maja 2020 r. dwaj przedstawiciele Komisji Europejskiej – Pan Joost Korte, Dyrektor Generalny dyrekcji ds. zatrudnienia, spraw społecznych i włączenia społecznego oraz Pan Marc Lemaître, Dyrektor Generalny dyrekcji ds.

Czytaj Więcej