Informujemy, że Pani/Pana dane osobowe są przetwarzane przez Fundację Instytut na Rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris z siedzibą w Warszawie przy ul. Zielnej 39, kod pocztowy 00-108 (administrator danych) w ramach utrzymywania stałego kontaktu z naszą Fundacją w związku z jej celami statutowymi, w szczególności poprzez informowanie o organizowanych akcjach społecznych. Podstawę prawną przetwarzania danych osobowych stanowi art. 6 ust. 1 lit. f rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO).

Podanie danych jest dobrowolne, niemniej bez ich wskazania nie jest możliwa realizacja usługi newslettera. Informujemy, że przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do treści swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przenoszenia danych, prawo wniesienia sprzeciwu wobec ich przetwarzania, a także prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego.

Korzystanie z newslettera jest bezterminowe. W każdej chwili przysługuje Pani/Panu prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych osobowych. W takim przypadku dane wprowadzone przez Pana/Panią w procesie rejestracji zostaną usunięte niezwłocznie po upływie okresu przedawnienia ewentualnych roszczeń i uprawnień przewidzianego w Kodeksie cywilnym.

Do Pani/Pana danych osobowych mogą mieć również dostęp podmioty świadczące na naszą rzecz usługi w szczególności hostingowe, informatyczne, drukarskie, wysyłkowe, płatnicze. prawnicze, księgowe, kadrowe.

Podane dane osobowe mogą być przetwarzane w sposób zautomatyzowany, w tym również w formie profilowania. Jednak decyzje dotyczące indywidualnej osoby, związane z tym przetwarzaniem nie będą zautomatyzowane.

W razie jakichkolwiek żądań, pytań lub wątpliwości co do przetwarzania Pani/Pana danych osobowych prosimy o kontakt z wyznaczonym przez nas Inspektorem Ochrony Danych pisząc na adres siedziby Fundacji: ul. Zielna 39, 00-108 Warszawa, z dopiskiem „Inspektor Ochrony Danych” lub na adres poczty elektronicznej [email protected]

Przejdź do treści
PL | EN
Facebook Twitter Youtube

Analiza projektu ustawy o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji

Data publikacji: 06.08.2021

Główne tezy analizy:

1. Proponowana nowelizacja przewiduje, iż koncesję może uzyskać osoba zagraniczna, mająca siedzibę w jednym z państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego pod warunkiem, że nie jest ona zależna od osoby zagranicznej, której siedziba znajduje się w państwie niebędącym państwem członkowskim EOG. Postulowane regulacje mają wykluczyć możliwość zależności bezpośredniej lub pośredniej koncesjonariuszy od podmiotów zagranicznych, niebędących członkami EOG.

2. Ustawodawstwo krajów europejskich posiada mechanizmy mające na celu ochronę rynku medialnego przed zbyt dużym udziałem osób zagranicznych. Przy tym dopuszczalne limity udziału w przedsiębiorstwach nadawczych przez państwa spoza EOG w Niemczech i Francji wynoszą odpowiednio 10% i 20%, podczas gdy w Polsce obecnie limit ten wynosi 49%. W Niemczech, Francji, Wielkiej Brytanii i Czechach dominują nadawcy krajowi, bądź nadawcy z EOG, choć czeskie ustawodawstwo dopuszcza udział pośredni kapitału zagranicznego z USA. Na chorwackim rynku znaczącą pozycję posiadają kapitałowo obce międzynarodowe korporacje medialne.

3. Obecne regulacje istotnie ograniczają możliwość udzielania koncesji na rozpowszechnianie programów radiowych i telewizyjnych spółkom z udziałem osób zagranicznych, których siedziba lub stałe miejsce zamieszkania znajduje się poza terytorium państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego, wyłączając także możliwość udzielenia koncesji spółkom kontrolowanym przez takie osoby. Obowiązujące zapisy zezwalają jednak na obejście tego prawa. Zagraniczny nadawca może bowiem założyć spółkę w jednym z państw EOG i za jej pośrednictwem bez przeszkód uzyskać koncesję medialną w Polsce.

4. Aktualny stan prawny powoduje zachwianie równowagi między potencjalnymi koncesjonariuszami z Polski i terenu EOG, powodując uprzywilejowanie tych ostatnich. Zmiany wprowadzane omawianym projektem eliminują te rozbieżności, wprowadzając tożsame wymagania w stosunku do podmiotów polskich i osób zagranicznych.

5. Podmioty zagraniczne z EOG, będą mogły uzyskać koncesję dopiero po spełnieniu wymagań w zakresie uregulowań umowy lub statutu spółki, które dotychczas dotyczyły tylko polskich spółek z udziałem osób zagranicznych, do których miał zastosowanie art. 35 ust. 2 u.r.t.

6. Prace komisji wprowadziły do projektu dodatkowy zapis, w myśl którego udziały lub akcje w spółce z bezpośrednim lub pośrednim udziałem osób zagranicznych, zbywane przez koncesjonariuszy dostosowujących udział kapitałowy do wymogów nowej ustawy, nie mogą być przejmowane w celu zbycia lub nabycia przez Skarb Państwa.

7. W świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego prawdopodobne wydaje się, że obecne w wypowiedziach medialnych twierdzenia o naruszeniu przez przepisy projektu zasady ochrony praw nabytych, mogą okazać się zbyt daleko idące.

8. Wprowadzenie zmian przewidzianych w omawianym projekcie niewątpliwie spowoduje lepszą kontrolę państwa nad strukturą rynku medialnego w Polsce. Zapewni to skuteczniejszą realizację celów ustawy, która w obecnym kształcie pozwala na obejście prawa, dopuszczając możliwość uzyskania koncesji przez podmioty zagraniczne spoza EOG, uważane za potencjalnie niebezpieczne dla interesu państwowego.

 

 

Przedmiot analizy

Przedmiotem niniejszej analizy jest projekt ustawy o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji (druk sejmowy nr 1389), zgłoszony Marszałkowi Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej 7 lipca 2021 roku przez grupę posłów (dalej: Projekt)[1].

Projekt ma na celu wprowadzenie zmian w zakresie wymagań stawianych podmiotom zagranicznym starającym się o uzyskanie koncesji na rozpowszechnianie programów radiowych i telewizyjnych na polskim rynku medialnym, jak i posiadającym już uprawnienia w tym zakresie. Proponowana nowelizacja przewiduje, iż koncesję może uzyskać osoba zagraniczna, mająca siedzibę w jednym z państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) pod warunkiem, że nie jest ona zależna od osoby zagranicznej, której siedziba znajduje się w państwie niebędącym państwem członkowskim EOG. Postulowane regulacje mają wykluczyć możliwość zależności bezpośredniej lub pośredniej koncesjonariuszy od podmiotów zagranicznych, niebędących członkami EOG.

Zmiany te, jak wskazują projektodawcy, mają umożliwić efektywne przeciwdziałanie przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji możliwości przejęcia kontroli nad nadawcami radiowymi i telewizyjnymi przez dowolne podmioty spoza Unii Europejskiej, w tym podmioty z państw stanowiących istotne zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa, a także zapobiec dyskryminacji polskich koncesjonariuszy w stosunku do koncesjonariuszy z Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Projekt przewiduje też zasadę równego traktowania osób zagranicznych z EOG niebędących osobami zależnymi, z podmiotami polskimi, co ma zapobiec dyskryminacji rodzimych koncesjonariuszy.

W konsekwencji zmiany wprowadzone projektem mają w opinii twórców doprowadzić do identycznego, w świetle przepisów ustawy o radiofonii i telewizji[2], statusu prawnego spółek z siedzibą w Polsce i spółek z siedzibą w państwach Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Ponadto proponowane rozwiązania mają zapewnić potencjalnym i aktualnym koncesjonariuszom bezpieczeństwo prawne, a jednocześnie chronić interes publiczny w dziedzinie radiofonii i telewizji oraz zagwarantować równość praw i obowiązków dla spółek polskich oraz zagranicznych.

 

Udział osób zagranicznych w rynku medialnym Niemiec, Francji, Wielkiej Brytanii, Czech i Chorwacji

Przepisy mające na celu ograniczenie wpływu kapitału zagranicznego na rodzimy rynek medialny obecne są między innymi w ustawodawstwie niemieckim i francuskim. Niemiecki porządek prawny uznaje rynek mediów za obszar strategiczny dla bezpieczeństwa państwa[3], i jako taki poddaje go regulacji Rozporządzenia w sprawie handlu zagranicznego (Außenwirtschaftsverordnung, AWV). Zgodnie z dyspozycją § 60a AWV skuteczność nabycia ilości przewyższającej 10% udziałów w danej spółce medialnej przez podmiot spoza Europejskiego Obszaru Gospodarczego, uzależniona jest od zgody właściwych władz państwowych[4]. Ustawodawstwo francuskie ogranicza obecność kapitału zagranicznego w przedsiębiorstwie publikującym francuskojęzyczną prasę informacyjną lub wydającym serwis informacyjny online oraz w stosunku do podmiotów działających w sferze radiofonii i telewizji, do 20% udziału w kapitale zakładowym lub prawach głosu[5]. Dodatkowo, zgodnie z przepisami obowiązującymi we Francji, wydawcy prasy, nie mogą być w żaden sposób (pośrednio lub bezpośrednio) finansowani przez rządy innych państw[6]. W konsekwencji zarówno na niemieckim, jak i na francuskim rynku telewizyjnym dominują podmioty związane z rodzimym kapitałem. Trzech z czterech nadawców, cieszących się największą oglądalnością w Niemczech, jest nadawcami krajowymi[7]. We Francji ponad 50% widzów skupia się wokół krajowych nadawców, ale zauważalny jest tam również kapitał niemiecki, który zaistniał na rynku francuskim dzięki normom prawa europejskiego.

Szczególne restrykcje związane z obecnością kapitału zagranicznego w środkach masowego przekazu znajdują się również w ustawodawstwie Wielkiej Brytanii. Kraj ten przypisuje sektorowi medialnemu istotne znaczenie dla bezpieczeństwa państwa. Na rynku angielskim dominują podmioty kapitałowo związane z Wielką Brytanią, tj. BBC i ITV, którzy w 2019 roku skupili przed telewizorami ponad 54% widowni[8].

Podmioty z krajowym kapitałem dominują również na czeskim rynku medialnym, gdzie największą oglądalnością cieszą się rodzime stacje: ČT (Česká televize) oraz FTV Prima. Duży udział w rynku przypada także Nova Group. Właścicielem grupy TV Nova, jest Central European Media Enterprieses (CME). Podmiot ten zarejestrowany jest na Bermudach jako Central European Media Enterprises Ltd[9]. Spółka kontrolowana jest przez amerykańskiego giganta branży rozrywkowej Warner Media[10]. Ustawodawstwo czeskie dopuszcza zatem pośrednie oddziaływanie na media podmiotu zagranicznego, o czym świadczą powiązania Nova TV i CME z amerykańską korporacją Warner Media.

Międzynarodowe korporacje medialne posiadają duży udział w rynku chorwackim. Ich wpływy w różnych mediach wynoszą ponad 50% udziału. Największymi nadawcami na chorwackim rynku telewizyjnym są: nadawca publiczny – HRT (Hrvatska radiotelevizija) oraz dwaj nadawcy prywatni – Nova TV i RTL.  Właścicielem grupy TV Nova, jest United Group kontrolowana przez Brytyjski fundusz inwestycyjny BC Partners. United Group prowadzi działalność w różnych obszarach rynku medialnego w Europie południowo-wschodniej[11]. Podmiot ten zarejestrowany jest w Holandii. Drugi co do wielkości nadawca prywatny w Chorwacji to stacja RTL. Nadawca ten jest częścią luksemburskiej grupy medialnej RTL, międzynarodowej korporacji działającej na rynkach medialnych w wielu państwach europejskich kontrolowanej przez niemiecki kapitał.

Ustawodawstwo krajów europejskich posiada zatem mechanizmy mające na celu ochronę rynku medialnego przed zbyt dużym udziałem osób zagranicznych. Przy tym dopuszczalne limity udziału w przedsiębiorstwach nadawczych przez państwa spoza EOG w Niemczech i Francji wynoszą odpowiednio 10% i 20%, podczas gdy w Polsce obecnie limit ten wynosi 49%. W Niemczech, Francji, Wielkiej Brytanii i Czechach dominują nadawcy krajowi, bądź nadawcy z EOG, choć czeskie ustawodawstwo dopuszcza udział pośredni kapitału zagranicznego z USA. Na chorwackim rynku znaczącą pozycję posiadają kapitałowo obce międzynarodowe korporacje medialne.

 

Aktualny stan prawny w Polsce

Zgodnie z art. 35 ust. 1 urt koncesję na nadawanie programów telewizyjnych i radiowych mogą uzyskać osoby fizyczne, będące obywatelami polskimi, które posiadają miejsce zamieszkania na terytorium naszego kraju, a także osoby prawne i osobowe spółki handlowe, których siedziba znajduje się na terenie Polski. Status koncesjonariusza mogą zatem uzyskać podmioty silnie związane z Rzeczpospolitą Polską.

W drodze wyjątku koncesja może być udzielona spółce z udziałem osób zagranicznych. Regulacja taka została przewidziana już w ustawie o radiofonii i telewizji z 1992 roku i miała na celu ochronę polskiego rynku medialnego przed jego przejęciem przez silny kapitał zagraniczny, co jest istotne z uwagi na rolę, jaką w komunikacji społecznej odgrywa radio oraz telewizja (a dziś także Internet). Warto wspomnieć, że początkowo możliwość uczestnictwa podmiotów zagranicznych w polskim rynku medialnym nie mogła przekroczyć 33%, co zostało zmienione ustawą z 2 kwietnia 2004 roku o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji[12], która podniosła ten próg do 49%[13].

Ustawa medialna nie definiuje pojęcia osoby zagranicznej, wobec czego należy dopuścić możliwość posługiwania się na potrzeby art. 35 u.r.t. definicją zawartą w art. 3 pkt 5 ustawy z 6 marca 2018 roku o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej[14], który uznaje za osoby zagraniczne: osoby fizyczne nieposiadające obywatelstwa polskiego, osoby prawne z siedzibą za granicą, jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi posiadające zdolność prawną, z siedzibą za granicą.

Aby koncesja została udzielona spółce z udziałem osób zagranicznych, musi ona spełnić kumulatywnie dwie przesłanki. Po pierwsze udział kapitałowy osób zagranicznych w spółce lub udział osób zagranicznych w kapitale zakładowym spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjnej, a w przypadku prostej spółki akcyjnej - w ogólnej liczbie akcji tej spółki, nie może przekraczać 49%[15]. Druga przesłanka stanowi, iż umowa bądź statut spółki musi przewidywać większościowy wpływ Polaków na jej działalność, co oznacza, że:

  1. osobami uprawnionymi do reprezentowania lub prowadzenia spraw spółki albo członkami zarządu spółki będą w większości osoby posiadające obywatelstwo polskie i stałe miejsce zamieszkania w Polsce,
  2. w zgromadzeniu wspólników lub w walnym zgromadzeniu udział głosów osób zagranicznych i spółek zależnych, w rozumieniu Kodeksu spółek handlowych, od osób zagranicznych nie może przekroczyć 49%,
  3. osoby zagraniczne nie mogą dysponować bezpośrednio lub pośrednio większością przekraczającą 49% głosów w osobowej spółce handlowej,
  4. członkami rady nadzorczej spółki będą w większości osoby posiadające obywatelstwo polskie i stałe miejsce zamieszkania w Polsce[16].

Co ważne, cztery wyżej wymienione warunki muszą zostać spełnione łącznie.
Regulacje te istotnie ograniczają możliwość udzielania koncesji na rozpowszechnianie programów radiowych i telewizyjnych spółkom z udziałem osób zagranicznych, których siedziba lub stałe miejsce zamieszkania znajduje się poza terytorium państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego, wyłączając także możliwość udzielenia koncesji spółkom kontrolowanym przez takie osoby.

Zasady wydania zgody na nadawanie przekazów medialnych podmiotom zagranicznym z państw należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego określa natomiast art. 35 ust. 3 u.r.t., w myśl którego koncesja może być udzielona osobie zagranicznej lub spółce zależnej od osoby zagranicznej, których siedziba lub stałe miejsce zamieszkania znajduje się w państwie członkowskim EOG – bez stosowania ograniczeń zawartych w ust. 2[17]. Państwa członkowskie Europejskiego Obszaru Gospodarczego to strony Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym podpisanego w Porto 2 maja 1992 roku[18].

 

Zakres proponowanych zmian

Projekt dokonuje przede wszystkim modyfikacji art. 35 ust. 3 ustawy medialnej, wykluczając z kręgu podmiotów zagranicznych, których siedziba znajduje się w państwie członkowskim Europejskiego Obszaru Gospodarczego mogących uzyskać koncesję te, które są zależne w rozumieniu przepisów Kodeksu spółek handlowych, od osób zagranicznych, których siedziba lub miejsce zamieszkania znajduje się w państwie niebędącym członkiem EOG. Dodatkowo podmioty zagraniczne z EOG, będą mogły uzyskać koncesję dopiero po spełnieniu wymagań w zakresie uregulowań umowy lub statutu spółki, które dotychczas dotyczyły tylko polskich spółek z udziałem osób zagranicznych, do których miał zastosowanie art. 35 ust. 2 u.r.t.

Proponowane zmiany doprecyzowują także postanowienia art. 35 ust. 1 u.r.t., poprzez wskazanie, że ustanowiony limit udziału kapitałowego lub udziału osób zagranicznych w kapitale zakładowym spółek starających się o koncesje jest rozumiany jako udział nie tylko bezpośredni, ale także jako udział pośredni. Oznacza to, że wskazane w nim ograniczenia mają zastosowanie również do polskich spółek z pośrednim kapitałowym udziałem osób zagranicznych, czyli do polskich spółek, w których uczestniczy inna spółka polska mająca w charakterze swoich udziałowców lub akcjonariuszy osoby zagraniczne.

Nowelizacja wprowadza również art. 35 ust. 4, w myśl którego osoby zagraniczne, których siedziba lub stałe miejsce zamieszkania znajduje się w państwie członkowskim EOG i niebędące osobami zależnymi, w rozumieniu Kodeksu spółek handlowych, od osoby zagranicznej, której siedziba lub stałe miejsce zamieszkania znajduj się w państwie niebędącym państwem członkowskim EOG są traktowane jak podmioty polskie, a stosowanie ust. 1-3 nie może prowadzić do dyskryminacji podmiotów polskich w stosunku do podmiotów zagranicznych. Nowe brzmienie art. 35 ust. 3 nakłada już na podmioty z EOG obowiązki w zakresie udziału kapitałowego osób zagranicznych oraz składu organów i rozkładu głosów, zatem ust. 4 wydaje się być podkreśleniem intencji projektodawcy, który miał na celu zrównanie pozycji koncesjonariuszy polskich i europejskich, dając do zrozumienia, że uprzywilejowanie tych ostatnich jest sytuacją niepożądaną. Ponadto omawiany zapis jest także zabezpieczeniem przed próbą reinterpretacji ust. 1-3, która potencjalnie może prowadzić do dyskryminacji polskich nadawców.

Podmioty posiadające obecnie koncesję na rozpowszechnianie programów radiowych i telewizyjnych, których struktura kapitałowa, umowy lub statuty, nie odpowiadają wymogom przewidzianym w nowym brzmieniu przepisów art. 35 ust. 2 i 3, będą miały obowiązek dokonania stosownych zmian w przeciągu 6 miesięcy od dnia wejścia w życie znowelizowanej ustawy. Prace Komisji Kultury i Środków Przekazu w dniu 27 lipca 2021 roku wprowadziły do projektu dodatkowy zapis, w myśl którego udziały lub akcje w spółce z bezpośrednim lub pośrednim udziałem osób zagranicznych, zbywane przez koncesjonariuszy dostosowujących udział kapitałowy do wymogów nowej ustawy, nie mogą być przejmowane w celu zbycia lub nabycia przez Skarb Państwa i inne podmioty państwowe[19].

 

Zagadnienia praktyczne

Aktualnie obowiązujące regulacje dotyczące udzielania koncesji na nadawanie programów radiowych i telewizyjnych umożliwiają uzyskanie jej bez większych przeszkód podmiotom polskim. Wymogi ustawowe są o wiele bardziej wyśrubowane w stosunku do podmiotów, które posiadają kapitał zagraniczny, bowiem polskie spółki, które są powiązane z podmiotami zagranicznymi muszą spełniać kryteria w zakresie kapitału, umów i statutów. Kryteria te jednocześnie chronią polski rynek medialny przed przejęciem przez osoby zagraniczne, zezwalając przy tym na zachowanie różnorodności kapitałowej. Jednocześnie wymagania te nie dotyczą podmiotów z EOG - organy tych spółek nie muszą posiadać polskiego składu osobowego, ani też Polacy nie muszą posiadać statusu większościowych udziałowców, a co za tym idzie podmioty z EOG mogą w zasadzie bez ograniczeń ubiegać się o możliwość nadawania programów medialnych w Polsce. Sytuacja taka powoduje, iż potencjalni nadawcy z krajów europejskich, mogą uczestniczyć w polskim rynku medialnym jako podmiot należący i zarządzany w całości przez podmioty zagraniczne. Przy tym polski podmiot nadawczy, chcąc prowadzić działalność wspólnie z podmiotem zagranicznym, musi przestrzegać ograniczeń w zakresie kapitału i składu osobowego. Aktualny stan prawny w istocie powoduje zachwianie równowagi między potencjalnymi koncesjonariuszami z Polski i państw członkowskich EOG, powodując uprzywilejowanie tych ostatnich. Zmiany wprowadzane omawianym projektem eliminują te rozbieżności, ustanawiając tożsame wymagania w stosunku do podmiotów polskich i osób zagranicznych.

Drugą istotną kwestią funkcjonującą na gruncie obecnego ustawodawstwa jest fakt, iż brak wymogów gwarantujących polską większość kapitałową i osobową koncesjonariuszy z EOG stwarza możliwość obejścia prawa. Zagraniczny nadawca może bowiem założyć spółkę w jednym z państw członkowskich EOG i za jej pośrednictwem bez przeszkód uzyskać koncesję medialną w Polsce. Wolą ustawodawcy niewątpliwie jest niedopuszczenie do udziału w polskim rynku medialnym podmiotów zagranicznych niebędących członkami podpisanych przez Polskę umów międzynarodowych, ponad przyjęty próg 49% udziałów. Tym samym wprowadzenie zakazu udzielania koncesji osobom zagranicznym, które są zależne od podmiotów spoza EOG wydaje się trafnym działaniem, zmierzającym do uszczelnienia prawa.

Wprowadzenie projektu ustawy w jego obecnym brzmieniu spowoduje konieczność dostosowania umów i statutów osób zagranicznych oraz spółek zależnych, o których jest mowa w art. 35 ust. 3, w brzmieniu dotychczasowym, do nowych wymogów. Na wprowadzenie zmian przewidziano 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Biorąc pod uwagę, iż proponowana nowelizacja wymaga reorganizacji przedsiębiorstw w znaczeniu nie tylko formalnym, ale i osobowym, wprowadzony okres dostosowawczy może okazać się w niektórych przypadkach problematyczny. Konieczne będą bowiem zmiany w zakresie osób uprawnionych do reprezentacji i prowadzenia spraw spółek, w składzie zarządu oraz rady nadzorczej, czyli na stanowiskach kierowniczych, wymagających wysokich kwalifikacji. Tymczasem wdrożenie pracowników do nowych obowiązków to okres wieloetapowy, uzależniony od stopnia skomplikowania powierzonych czynności. Uchybienie nowym przepisom może zaś stanowić podstawę do obligatoryjnego cofnięcia koncesji, przewidzianego w art. 38 ust. 1 u.r.t.

W celu spełnienia wymogów przewidzianych w art. 35 ust. 2 u.r.t. spośród głównych nadawców telewizyjnych polskiego rynku medialnego, zmian w strukturze kapitałowej i osobowej, będzie musiał dokonać TVN S.A.. Właścicielem 100% akcji TVN S.A. jest holenderska spółka Polish Television Holding BV, należąca do grupy Discovery. Amerykańska spółka Discovery, Inc. – prowadząca działalność medialną w ponad 220 krajach – jest zaś właścicielem grupy TVN. Amerykański gigant posiada udziały w TVN S.A. za pośrednictwem spółki funkcjonującej w jednym z państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

 

Nowelizacja na tle zasady ochrony praw słusznie nabytych

Przewidziana przez projekt konieczność dostosowania koncesjonariuszy do wymagań art. 35 ust. 2 u.r.t. rodzi kontrowersje związane z ochroną praw słusznie nabytych gwarantowaną przez art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej[20], który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Ochrona ta nie została wyrażona dosłownie w przepisie konstytucyjnym, ale wynika z istoty i aksjologii demokratycznego państwa prawnego. Podstawę ochrony poszanowania praw słusznie nabytych stanowi dążenie do zapewnienia jednostce bezpieczeństwa prawnego i umożliwienia jej racjonalnego planowania przyszłych działań. Z kolei komentowany projekt zakłada możliwość utraty koncesji na nadawanie programów radiowych i telewizyjnych, jeżeli koncesjonariusze w czasie siedmiu miesięcy od wejścia w życie nowelizacji[21] nie dokonają sprzedaży udziałów podmiotom polskim oraz koniecznych zmian osobowych w organach spółek. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego wskazuje, że zasada ochrony praw słusznie nabytych zakazuje arbitralnego znoszenia lub ograniczania praw podmiotowych przysługujących jednostce lub innym podmiotom prywatnym występującym w obrocie prawnym. Konstytucyjna zasada ochrony praw słusznie nabytych nie wyklucza jednak stanowienia regulacji, które znoszą lub ograniczają prawa podmiotowe[22].  Niemniej jednak regulacje te muszą spełniać szereg warunków. Rozwadze legislatora powinny być poddane kwestie:

1) czy wprowadzone ograniczenia znajdują podstawę w wartościach konstytucyjnych,

2) czy nie istnieje możliwość realizacji danej wartości konstytucyjnej bez naruszenia praw nabytych,

3) czy wartościom konstytucyjnym, dla realizacji których prawodawca ogranicza prawa nabyte, można w danej, konkretnej sytuacji przyznać pierwszeństwo przed wartościami znajdującymi u podstaw zasady ochrony praw nabytych, a także

4) czy prawodawca podjął niezbędne działania mające na celu zapewnienie jednostce warunków do przystosowania się do nowej regulacji[23].

Jak wskazują projektodawcy, nowe regulacje mają na celu przeciwdziałanie przejęciu kontroli w podmiotach medialnych przez dowolne podmioty z państw spoza UE w tym tych stanowiących istotne zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Drugim celem projektu jest eliminacja stanu prawnego, który stawia w korzystniejszej sytuacji koncesjonariuszy z EOG, aniżeli koncesjonariuszy polskich. Wydaje się, iż powyższych efektów nie można osiągnąć chroniąc jednocześnie uprawnienia, które koncesjonariusze już posiadają, bowiem w takim wypadku stan zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa, jak i stan dyskryminacji, istniałby tak długo, jak długo trwałoby prawo do nadawania programów radiowych i telewizyjnych przez podmioty w ich aktualnym kształcie.

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego wskazuje również, że ochronie konstytucyjnej nie podlegają prawa nabyte niesprawiedliwie ani prawa, które nie znajdują uzasadnienia w warunkach nowego, demokratycznego ustroju państwa[24]. Przenosząc to twierdzenie na grunt faktyczny omawianej sprawy nie można pominąć okoliczności, że obecność kapitału zagranicznego na polskim rynku telewizyjnym w niektórych wypadkach stanowi wynik obejścia procedury poprzez utworzenie podmiotu pośredniczącego w zarządzaniu koncesjonariuszem na terenie państwa członkowskiego EOG. W świetle przywołanego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego prawdopodobne wydaje się, że obecne w wypowiedziach medialnych twierdzenia o naruszeniu przez przepisy projektu zasady ochrony praw nabytych, mogą okazać się zbyt daleko idące.

Ostatecznie rozważając kwestię naruszenia przez projekt ustawy konstytucyjnej zasady ochrony praw słusznie nabytych należy mieć na względzie, że sprawowanie władzy ustawodawczej należy do Sejmu i Senatu. Ustawodawca zaś posiada całkowitą swobodę w kształtowaniu porządku prawnego, warunkowaną jedynie zgodnością jego treści z ustawą zasadniczą[25]. Kompetencje w zakresie orzekania o zgodności ustaw z Konstytucją RP posiada zaś Trybunał Konstytucyjny w trybie przewidzianym przepisami prawa.

 

Konkluzje

Omawiany projekt poprzez wprowadzenie modyfikacji zasad uzyskiwania koncesji na nadawanie programów audiowizualnych prowadzi do ograniczenia udziału kapitału zagranicznego spoza państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego w polskim rynku medialnym. Regulacje te były obecne w ustawie medialnej z 1992 roku, a przyświecały im cele związane z bezpieczeństwem państwa i ochroną polskiej racji stanu. Aktualne brzmienie przepisów dopuszczało możliwość obejścia prawa i oddziaływania kapitału zagranicznego na polski rynek medialny za pośrednictwem spółki tworzonej wyłącznie ze względu na ten cel na terenie kraju z EOG. Nowelizacja ustawy medialnej eliminuje możliwość dokonywania takich praktyk.

Wymagania przewidziane w nowelizacji ustawy medialnej będą musiały zostać spełnione przez obecnych, jak i potencjalnych przyszłych koncesjonariuszy. Sześciomiesięczny okres na wprowadzenie zmian przez podmioty działające już na rynku medialnym wydaje się stosunkowo krótki, biorąc pod uwagę stopień skomplikowania koniecznych przekształceń. Warto zauważyć, iż udziały kapitałowe, które najpewniej staną się przedmiotem sprzedaży podmiotu dostosowującego swoją strukturę do nowego reżimu prawnego, zgodnie z poprawką wprowadzoną do projektu, nie będą mogły zostać nabyte przez Skarb Państwa, co ma z pewnością zapobiegać koncentracji kapitału w rękach spółek państwowych i zapewnić różnorodność rynku.

Ograniczenie udziału kapitału zagranicznego w krajowym rynku medialnym nie jest niczym niezwykłym i obecne jest w ustawodawstwie innych krajów europejskich. Warto zwrócić uwagę, iż na ich tle regulacje polskie są stosunkowo liberalne, dopuszczając udział kapitałowy osób zagranicznych w spółce nadającej programy w wysokości 49%. W poprzednio obowiązującej ustawie medialnej limit ten wynosił 33%[26].

Środki masowego przekazu posiadają niezwykłą siłę oddziaływania na odbiorców, kształtują ich postawy i opinie. Różnorodność programów medialnych pozwala na nieskrępowany dostęp do informacji i swobodę kształtowania opinii. Z punktu widzenia interesu państwa rynek medialny posiada istotny wpływ na bezpieczeństwo kraju, mając zaś na uwadze wartość jaką przedstawiać może informacja i jej wpływ na kształtowanie społeczeństwa, sektor mediów uznać należy za obszar strategiczny dla całego systemu politycznego państwa[27].

Wprowadzenie zmian przewidzianych w omawianym projekcie niewątpliwie spowoduje lepszą kontrolę państwa nad strukturą rynku medialnego w Polsce, zapewniając skuteczniejszą realizację celów ustawy, która w obecnym kształcie pozwala na obejście prawa, dopuszczając możliwość uzyskania koncesji przez podmioty zagraniczne spoza EOG, uważane za potencjalnie niebezpieczne dla interesu państwowego.

Autor: apl. rad. Anna Wawrzyniak

 

 

 

[1]Tekst projektu dostępny pod adresem internetowym:  https://orka.sejm.gov.pl/Druki9ka.nsf/0/8C0A008B82EDF7BFC125870C0053905C/%24File/1389.pdf, dostęp: 30 lipca 2021.

[2] Ustawa z dnia 29 grudnia 1992 roku o radiofonii i telewizji, tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 805 z późn. zm. (dalej: urt).

[3] Medien und Journalisten im Kontext von «Kritischer Infrastruktur» und «Systemrelevanz», dokument dostępny pod adresem internetowym: https://www.bundestag.de/resource/blob/691856/9f7d74b63d25edcac723005261905d88/WD-10-016-20-pdf-data.pdf , dostęp: 29 lipca 2021.

[4] Zob. § 60a AWV.

[5] Bouygues: présentation et histoire, Infinance: Guide de la finance et de l'argent, 22/10/2012, dokument dostępny pod adresem internetowym: https://www.infinance.fr/articles/entreprise/societe-cotee-en-bourse/article-bouygues-presentation-et-histoire-348.htm, dostęp: 29 lipca 2021.

[6] Loi n° 86-897 du 1 août 1986 portant réforme du régime juridique de la presse, art. 8.

[7] Mediennutzung in Deutschland 2019, Vaunet. Verband Privater Medien, Januar 2020, s. 17, dokument dostępny pod adresem internetowym: https://www.vau.net/system/files/documents/vaunet_mediennutzung-2019-publikation.pdf , dostęp: 29 lipca 2021.

[8] Artykuł dostępny pod adresem internetowym: https://www.statista.com/statistics/269983/leading-tv-broadcasters-in-the-uk-by-audience-share/, dostęp: 29 lipca 2021.

[9] CME: Central European Media Enterprises, Company Overview, https://www.cetv-net.com/about-cme/company-overview/default.aspx, dostęp: 29 lipca 2021.

[10] N. Holdsworth, WarnerMedia-Controlled Central European Media Enterprises to Consider Sale, Merger, strona czasopisma „The Hollywood Reporter”, 2019, https://www.hollywoodreporter.com/news/warnermedia-controlled-central-european-media-enterprises-consider-sale-merger-1196786, dostęp: 29 lipca 2021.

[11] BC Partners, portfolio Investment United Group, https://www.bcpartners.com/private-equity-strategy/portfolio/united-group, dostęp: 29 lipca 2021.