Informujemy, że Pani/Pana dane osobowe są przetwarzane przez Fundację Instytut na Rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris z siedzibą w Warszawie przy ul. Zielnej 39, kod pocztowy 00-108 (administrator danych) w ramach utrzymywania stałego kontaktu z naszą Fundacją w związku z jej celami statutowymi, w szczególności poprzez informowanie o organizowanych akcjach społecznych. Podstawę prawną przetwarzania danych osobowych stanowi art. 6 ust. 1 lit. f rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO).

Podanie danych jest dobrowolne, niemniej bez ich wskazania nie jest możliwa realizacja usługi newslettera. Informujemy, że przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do treści swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przenoszenia danych, prawo wniesienia sprzeciwu wobec ich przetwarzania, a także prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego.

Korzystanie z newslettera jest bezterminowe. W każdej chwili przysługuje Pani/Panu prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych osobowych. W takim przypadku dane wprowadzone przez Pana/Panią w procesie rejestracji zostaną usunięte niezwłocznie po upływie okresu przedawnienia ewentualnych roszczeń i uprawnień przewidzianego w Kodeksie cywilnym.

Do Pani/Pana danych osobowych mogą mieć również dostęp podmioty świadczące na naszą rzecz usługi w szczególności hostingowe, informatyczne, drukarskie, wysyłkowe, płatnicze. prawnicze, księgowe, kadrowe.

Podane dane osobowe mogą być przetwarzane w sposób zautomatyzowany, w tym również w formie profilowania. Jednak decyzje dotyczące indywidualnej osoby, związane z tym przetwarzaniem nie będą zautomatyzowane.

W razie jakichkolwiek żądań, pytań lub wątpliwości co do przetwarzania Pani/Pana danych osobowych prosimy o kontakt z wyznaczonym przez nas Inspektorem Ochrony Danych pisząc na adres siedziby Fundacji: ul. Zielna 39, 00-108 Warszawa, z dopiskiem „Inspektor Ochrony Danych” lub na adres poczty elektronicznej iod@ordoiuris.pl

Przejdź do treści
PL | EN
Facebook Twitter Youtube

Opinia prawna w sprawie dopuszczalnej obecności elementów religijnych podczas szkolnych uroczystości

Data publikacji: 12.10.2020

 

Najważniejsze tezy

 

 Władze publiczne w Polsce (w tym dyrekcja szkoły) mają obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa.

• W polskim systemie prawnym nie ma żadnego przepisu prawa (w tym międzynarodowego) stwierdzającego, że polska szkoła ma charakter świecki.

• Prawo do uzewnętrzniania przekonań religijnych nie jest ograniczone terytorialnie, a zatem można je realizować w każdym miejscu publicznym - także w szkole.

• Władze publiczne mają obowiązek przyjąć rolę gwaranta możliwości ekspresji religijnej w przestrzeni publicznej.

• Zachowywanie bezstronności przez władze publiczne nie może oznaczać ich zaangażowania się w jakiekolwiek działania laicyzacyjne. Taka postawa oznaczałaby opowiedzenie się po stronie określonej ideologii, a więc niedochowanie bezstronności.

• Szkoła ma obowiązek nauczania o chrześcijańskim dziedzictwie Narodu. Katalog możliwych działań wypełniających ten obowiązek nie został ograniczony, a zatem obejmuje także organizację wydarzeń szkolnych z elementami religijnymi.

• Niedopuszczalne jest zabranianie dzieciom, których rodzice sobie tego życzą, udziału w wydarzeniach z elementami religijnymi na terenie szkoły.

• Na terenie szkoły dozwolone jest organizowanie praktyk religijnych (np. modlitwy, rekolekcji), dlatego tym bardziej dopuszczalne będzie zorganizowanie akademii czy apelu z elementami religijnymi.

• Należy wyraźnie odróżnić udział w praktykach religijnych od bycia świadkiem czy obserwowania praktyk religijnych.

•​​​​​​​ Osoba, która deklaruje się, jako niewierząca, nie może oczekiwać, że nie będzie miała kontaktu z osobami wierzącymi, ich praktykami i symbolami religijnymi, bo byłoby to równoznaczne z ograniczeniem swobody sumienia osób wierzących.

 

  1. Wprowadzenie

Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, przestrzegającym zasady legalizmu (art. 2 i 7 Konstytucji RP), zgodnie z którą organy i instytucje publiczne, w tym szkoły, mają obowiązek przestrzegania obowiązującego porządku prawnego, co wyraża się w działaniu na podstawie i w granicach prawa. Obowiązywanie zasady legalizmu oznacza, że wymienione podmioty, w tym szkoły, nie mają obowiązku przestrzegania norm i zasad, które nie są wyrażone w przepisach prawa powszechnie obowiązującego lub do których wspomniane przepisy nie odsyłają lub nie nawiązują. Jednocześnie wyżej wymienionym podmiotom nie wolno podejmować działań, które są sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym.

Przykładem swoistej „pseudo-zasady”, do której - pomimo braku jakiejkolwiek podstawy prawnej - odwołują się niektórzy uczestnicy dyskursu publicznego[1] jest „zasada neutralności religijnej publicznej jednostki edukacyjnej”, znana także pod pojęciami „zasady neutralności religijnej” czy po prostu „świeckiej szkoły”. Żaden przepis prawa obowiązującego w Polsce tej rzekomej „zasady” nie statuuje, a co więcej - nigdy ona nie obowiązywała. W istocie stanowi ona polityczny postulat radykalnych środowisk lewicowych, który pozostaje w sprzeczności z obowiązującym prawem. Wprawdzie nie zostało wyjaśnione, jaką treść normatywną kryje „zasada neutralności religijnej publicznej jednostki edukacyjnej”, lecz z kontekstu można wnosić, że jest sprzeczna z szeregiem przepisów Konstytucji i ustaw, do których realizacji zobowiązana jest szkoła, a które zostaną zaprezentowane w dalszej części niniejszej opinii[2].

Należy również zwrócić uwagę, że w polskim systemie prawnym nie ma żadnego przepisu prawa (w tym międzynarodowego) stwierdzającego, iż polska szkoła ma charakter świecki (podobnie jak nie ma przepisu, że Polska jest państwem laickim). Taki przepis obowiązywał w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, która była państwem socjalistycznym, ale już w pierwszych latach transformacji Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zasada świeckości szkoły jest niespójna z systemem prawnym Rzeczypospolitej Polskiej[3], którego podstawową zasadą jest zasada demokratycznego państwa prawnego (obecnie wyrażona w art. 2 Konstytucji). Dlatego też wspomniany przepis został uchylony.

Trzeba także zauważyć, że Konstytucja w art. 25 ust. 2 nie posługuje się pojęciem „neutralności światopoglądowej”, lecz „bezstronności światopoglądowej”, która, jak zauważył Sąd Apelacyjny w Szczecinie, oznacza „życzliwe zainteresowanie” i „życzliwe podejście” do religijności[4].

W tym miejscu trzeba przypomnieć, że dyrektor każdej szkoły powinien dokładać wszelkich starań, by w jak największym stopniu realizować obowiązujące w Polsce prawo oraz respektować orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i sądów, w tym wspomniane powyżej.

  1. Wolność sumienia i religii w Konstytucji

Konstytucja zapewnia każdemu wolność sumienia i religii, która realizuje się między innymi w prawie do uzewnętrzniania indywidualnie lub z innymi, publicznie lub prywatnie, swojej religii przez uprawianie kultu, modlitwę, uczestniczenie w obrzędach, praktykowanie i nauczanie (art. 53 ust. 1-2 Konstytucji RP). Prawo to nie jest ograniczone terytorialnie, a zatem można je realizować w każdym miejscu publicznym - także w szkole. Jak wskazuje się w literaturze przedmiotu „[p]ubliczne wyznawanie religii może przybrać różne formy: organizowanie procesji i pielgrzymek, odmawianie modlitwy na skwerach, ulicy, w lesie, ale także w szkołach i przedszkolach”[5]. Szczególnie w placówkach edukacyjnych należy pamiętać, że rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami (art. 53 ust. 3 Konstytucji RP). Wolność uzewnętrzniania religii może być ograniczona jedynie w drodze ustawy i tylko wtedy, gdy jest to konieczne do ochrony bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego, zdrowia, moralności lub wolności i praw innych osób (art. 53 ust. 5 Konstytucji RP).

  1. Wymóg zachowania bezstronności światopoglądowej przez dyrekcję szkoły

Ustrojodawca w art. 25 ust. 2 Konstytucji RP wprowadził zasadę bezstronności światopoglądowej władz publicznych. Zgodnie z tym przepisem władze publiczne w Rzeczypospolitej Polskiej zachowują bezstronność w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych, zapewniając swobodę ich wyrażania w życiu publicznym. Już z literalnego brzmienia art. 25 ust. 2 wynika, że zapewnienie możliwości ekspresji przekonań religijnych jest obowiązkiem władz publicznych, który nie stoi w sprzeczności z zachowaniem przez nie bezstronności światopoglądowej.

Zasada wyrażona w art. 25 ust. 2 Konstytucji RP wprowadza obowiązek nieingerowania władz publicznych w zastane stosunki światopoglądowe i wynikające z tego konsekwencje. Z omawianego przepisu wynika także, że władze publiczne - w tym władze szkolne - są zobowiązane do zapewnienia każdemu możliwości swobodnego wyrażania poglądów (także religijnych) w życiu publicznym, a więc również w szkole. W świetle tych regulacji władze publiczne mają obowiązek przyjąć rolę gwaranta możliwości ekspresji religijnej w przestrzeni publicznej. Jak słusznie zauważył Trybunał Konstytucyjny: „Bezstronność wyklucza zatem wszelkie uprzedzenia i zakłada zachowanie jednakowego dystansu wobec określonych podmiotów, nie wyklucza jednak podejmowania pozytywnych działań na ich rzecz. Bezstronność państwa nie może być utożsamiana z rolą bierną, przeciwnie, dopuszcza pozytywne zaangażowanie na rzecz zapewnienia możliwie najszerszej wolności sumienia i religii wszystkim osobom w warunkach demokratycznego i pluralistycznego społeczeństwa”[6].

Za sprzeczne z zasadą bezstronności należy uznać podejmowanie przez władze publiczne – zarówno na etapie tworzenia, jak i stosowania prawa – jakichkolwiek rozstrzygnięć, których podstawę stanowiłby stosunek obywateli do religii lub innych przekonań światopoglądowych czy filozoficznych. Bezstronność władz publicznych w żadnym wypadku nie może oznaczać ich zaangażowania się w jakiekolwiek działania laicyzacyjne. Takie działania są wprost sprzeczne z zasadą bezstronności, ponieważ stanowią aktywne wsparcie określonej ideologii, a wręcz jej afirmowanie.

W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że w szkole dozwolona jest ekspresja religijna. Podkreślenia wymaga fakt, że art. 25 ust. 2 Konstytucji RP in fine gwarantuje każdemu, niezależnie od wyznawanych poglądów, swobodę wyrażania przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych w życiu publicznym.

  1. Ustawowy obowiązek nauczania o chrześcijańskim dziedzictwie Narodu

Szkoła, jako miejsce publiczne, jest przestrzenią, w której uprawniona jest ekspresja religijna, a na jej władzach, zgodnie z zasadą bezstronności, spoczywa obowiązek zapewnienia swobody jej organizowania. Zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 4 lit. a Prawa oświatowego[7] szkoła publiczna musi realizować programy nauczania uwzględniające podstawę programową kształcenia ogólnego. Zgodnie z obowiązującą podstawą programową dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia[8] uczeń, np. w ramach lekcji historii, musi zgłębiać zagadnienia z zakresu religii chrześcijańskiej. Jednak, co ważniejsze, podstawa programowa w zakresie kształcenia ogólnego na tym etapie nauczania przewiduje m.in. kształtowanie u uczniów postawy poszanowania tradycji i kultury własnego narodu. Jak wynika z preambuły – będącej integralną, normatywną częścią obowiązującej Konstytucji[9] – kultura ta jest „zakorzeniona w chrześcijańskim dziedzictwie Narodu”, a więc organizowanie przez szkołę akademii czy innych wydarzeń związanych ze świętami chrześcijańskimi lub eksponowanie symboli chrześcijańskich w widocznych miejscach w szkole jest wypełnianiem obowiązków wynikających nie tylko wprost z podstawy programowej, lecz również odpowiada podstawom aksjologicznym porządku konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej. Wartości wyrażone w preambule Konstytucji RP mają charakter norm konstytucyjnych, a więc zobowiązują władze publiczne do ich zachowania zarówno w sferze stanowienia, jak i stosowania prawa[10]. Warto w tym miejscu przypomnieć również, że zgodnie z art. 5 Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska m.in. strzeże dziedzictwa narodowego. Nie sposób wypełnić tego ważnego, konstytucyjnego obowiązku abstrahując od podkreślania wagi i znaczenia chrześcijańskiego dziedzictwa Narodu w procesie edukacji publicznej. Tym bardziej, że religia katolicka od wieków wpływała na kształtowanie się polskiego dziedzictwa narodowego oraz jest elementem tożsamości narodowej Polaków. Ponadto, zgodnie z art. 6 Konstytucji, należy zapewnić każdemu równy dostęp do dóbr kultury oraz stwarzać warunki do upowszechniania dóbr kultury, będących źródłem tożsamości Narodu Polskiego, jego trwania i rozwoju.

Trzeba także wskazać, że preambuła ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe stwierdza, że nauczanie i wychowanie ma respektować chrześcijański system wartości i służyć rozwijaniu poczucia poszanowania dla polskiego dziedzictwa kulturowego[11]. Ponadto, polskie prawo do celów sytemu oświaty zalicza m.in. wychowanie rozumiane jako wspieranie dziecka w rozwoju ku pełnej dojrzałości w sferze fizycznej, emocjonalnej, intelektualnej, duchowej i społecznej, wzmacniane i uzupełniane przez działania z zakresu profilaktyki problemów dzieci i młodzieży (art. 1 pkt 3). Jednocześnie – zgodnie z ustawą z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty – szkoła lub placówka publiczna ma umożliwiać uczniom podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej, językowej i religijnej (art. 13 ust. 1). Komentatorzy podkreślają, że przepis ten kreuje dla szkoły obowiązek umożliwienia uczniom zachowania ich tożsamości m.in. w wymiarze religijnym[12]. Ustawodawca nie stworzył wyczerpującego katalogu działań, które szkoła ma podejmować w tym obszarze, dlatego powinna ona wywiązywać się z tego obowiązku m.in. poprzez eksponowanie chrześcijańskich symboli religijnych w przestrzeni szkolnej czy organizację wydarzeń z zakresu życia szkoły z uwzględnieniem elementów religijnych zakorzenionych w chrześcijańskim dziedzictwie narodowym.

  1. Ekspresja religijna w szkole a prawo rodziców do wychowania dziecka zgodnie ze swoimi przekonaniami

Wspomniany już art. 53 ust. 2 Konstytucji stanowi, że rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami oraz nakazuje odpowiednie stosowanie art. 48 Konstytucji. Ten drugi gwarantuje prawo rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami.

Prawo rodziców do wychowania dzieci jest również gwarantowane przez szereg wiążących Polskę umów międzynarodowych. Należy tu wymienić  art. 5 ust. 1 lit. b Konwencji w sprawie zwalczania dyskryminacji w dziedzinie oświaty sporządzonej w Paryżu 15 grudnia 1960 r.[13]; art. 13 ust. 3 Międzynarodowego paktu praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych otwartego do podpisu w Nowym Jorku 19 grudnia 1966 r.[14]; art. 18 ust. 4 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych z 19 grudnia 1966 r.[15]; art. 14 ust. 2 Konwencji o prawach dziecka z 20 listopada 1989 r.[16]; art. 2 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w Paryżu 20 marca 1952 r.[17] czy art. 14 ust. 3 Karty praw podstawowych Unii Europejskich[18]. W świetle powyższego trzeba stwierdzić, że system oświaty musi respektować prawo rodziców do wychowywania dzieci zgodnie z wiarą katolicką i w duchu tradycji narodowych.

Jeżeli rodzic nie wyraża zgody na udział jego dziecka w wydarzeniach, podczas których będą obecne elementy religijne, należy uszanować jego wolę. Jednocześnie niedopuszczalne jest, aby zabraniać dzieciom, których rodzice sobie tego życzą, udziału w wydarzeniach z elementami religijnymi na terenie szkoły. Zabronić im tego nie mogą ani władze placówki, ani inni rodzice. Tego rodzaju zakaz naruszałby szereg przepisów Konstytucji (o których była mowa wcześniej), a także przepisów szeroko pojętego prawa oświatowego.

  1. Pozostałe argumenty przemawiające za dopuszczalnością organizacji wydarzeń szkolnych z elementami religijnymi

Za szerokim dopuszczeniem ekspresji religijnej w szkole przemawia także § 12 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 14 kwietnia 1992 r.[19], zgodnie z którym w szkole może być zawieszony krzyż, jak również organizowana przed i po zajęciach modlitwa. Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 20 kwietnia 1993 r. stwierdził, że odmawianie modlitwy w szkole publicznej przez tych, którzy sobie tego życzą jest wypełnieniem konstytucyjnego prawa do swobody praktykowania religii, a uniemożliwienie tego typu praktyk stanowi naruszenie Konstytucji[20]. Skoro na terenie szkoły dozwolone są praktyki religijne, to tym bardziej zorganizowanie akademii z elementami religijnymi.

Należy także wyraźnie odróżnić udział w praktykach religijnych (np. dzieci – uczniów szkoły) od bycia świadkiem czy obserwowania praktyk religijnych. Z całą pewnością wystawianie jasełek lub ich oglądanie, udział w wigilii klasowej czy obecność na szkolnym apelu bądź akademii z elementami religijnymi (np. „poświęceniem” budynku szkoły) nie będzie uczestnictwem w sprawowanym kulcie lub udziałem w praktykach religijnych. W tym ostatnim przypadku dzieci są biernymi obserwatorami praktyk religijnych, a nie ich przedmiotem lub podmiotem[21]. Jednocześnie trzeba podkreślić, że Sąd Najwyższy jednoznacznie stwierdził, iż osoba, która deklaruje się, jako niewierząca, nie może oczekiwać, że nie będzie miała kontaktu z osobami wierzącymi, ich praktykami i symbolami religijnymi, bo byłoby to równoznaczne z ograniczeniem swobody sumienia osób wierzących[22].

  1. Wnioski

Konkludując należy stwierdzić, że zarówno z treści Konstytucji RP, jak i licznych aktów o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek władz szkolnych do stworzenia uczniom takich warunków, które umożliwią im uzewnętrznienie własnych przekonań religijnych, m.in. poprzez wspólną modlitwę w trakcie uroczystości szkolnych lub uczestnictwo w obrzędach religijnych (przykładowo w Mszach Św.) z okazji takich, jak choćby rozpoczęcie czy zakończenie roku szkolnego. Osoby, które nie chcą partycypować w tych formach ekspresji religijnej nie powinny być do tego zmuszane. Mają one jednak obowiązek uszanować prawa i wolności innych osób – w tym również te, które wiążą się z wolnością sumienia i religii. Nie mogą też oczekiwać, że szkoła zapewni im warunki, w których w ogóle nie będą miały kontaktu (biernego) z praktykami religijnymi.

 

Łukasz Bernaciński - Analityk Centrum Analiz Legislacyjnych Ordo Iuris

[1] Zob. Szkolne uroczystości w Warszawie bez modlitw. PiS wszczyna alarm, https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,26339947,najpierw-swieckosc-szkolnych-uroczystosci-a-co-potem-zdejmowanie.html (dostęp: 8.10.2020); Warszawska radna pyta dyrektora szkoły o „neutralność religijną”. Chodzi o ścienną gazetkę o Wielkanocy?, https://niezalezna.pl/277364-warszawska-radna-pyta-dyrektora-szkoly-o-neutralnosc-religijna-chodzi-o-scienna-gazetke-o-wielkanocy (dostęp: 8.10.2020); Ł. Bernaciński, Analiza prawna dotycząca obecności religii w szkole – komentarz do wniosku radnej m. st. Warszawy Agaty Diduszko-Zyglewskiej o udzielenie informacji publicznej przez dyrektorów warszawskich szkół, https://ordoiuris.pl/religia-w-szkole/analiza-prawna-dotyczaca-obecnosci-religii-w-szkole-komentarz-do-wniosku-radnej-m (dostęp: 8.10.2020).

[2] M. Olszówka, Analiza prawna dotycząca rzekomego obowiązku przestrzegania przez szkołę „zasady neutralności religijnej publicznej jednostki edukacyjnej”, https://ordoiuris.pl/religia-w-szkole/analiza-prawna-dotyczaca-rzekomego-obowiazku-przestrzegania-przez-szkole-zasady (dostęp: 8.10.2020).

[3] Postanowienie sygnalizacyjne TK z 13 lutego 1991 r., sygn. akt S 1/91.

[4] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 25 listopada 2010 r., sygn. akt I ACa 363/10 (publ.: „Przegląd Prawa Wyznaniowego” 2012, t. 4, s. 200, 209). O kontrowersjach związanych z ustaleniem treści zasady bezstronności światopoglądowej zob. np. W. Łączkowski, „Bezstronność” władz publicznych, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2006, nr 2, s. 210–214; M. Olszówka, objaśnienia do art. 25 Konstytucji RP, [w:] M. Safjan, L. Bosek (red.), Konstytucja RP, Tom I. Komentarz do art. 1-86, Warszawa 2016, s. 664-667.

[5] M. Olszówka, Obecność symboli religijnych w przestrzeni publicznej i ochrona uczuć religijnych. Analiza prawa polskiego i postulaty de lege ferenda, [w:] Wolność religijna. Perspektywa prawnoporównawcza, (red.) G. Blicharz, M. Delijewski, Warszawa 2019, s. 59.

[6] Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14 grudnia 2009 r., sygn. akt K 55/07, pkt III.9.

[7] Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 910).

[8] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia, Dz. U.  poz. 467.

[9] B. Banaszek, Wprowadzenie, w: tenże, Konstytucja RP. Komentarz, Warszawa 2012, SIP Legalis, Nb. 2.

[10] D. Dudek, P. Stanisz, Opinia prawna w sprawie wniosku grupy posłów o usunięcie krzyża z sali posiedzeń plenarnych Sejmu RP, „Zeszyty Prawnicze BAS”, 4(2011), s. 95.

[11] Takie samo brzmienie otrzymała preambuła ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. Nr 95, poz. 425 ze zm.).

[12] J. Kokot, Objaśnienia do art. 13 ustawy o systemie oświaty, w: A. Balicki, M. Pyter, J. Kokot, Ustawa o systemie oświaty. Komentarz, Legalis 2016, uwaga 1.

[13] Dz.U. z 1964 r. Nr 40, poz. 268. Treść art. 5 ust. lit. b: Rodzice i w odpowiednich przypadkach prawni opiekunowie powinni mieć możność, po pierwsze - w granicach zakreślonych ustawodawstwem każdego państwa - swobodnego posyłania swoich dzieci nie do państwowych, lecz do innych zakładów nauczania, odpowiadających minimalnym wymaganiom ustalonym albo zatwierdzonym przez właściwe organy oświatowe, i po drugie - zapewnienia religijnego i moralnego wychowania dzieci zgodnie z ich osobistymi przekonaniami; nikomu indywidualnie ani żadnej grupie osób jako całości nie należy narzucać religijnego wychowania, niezgodnego z ich przekonaniami.

[14] Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 169. Treść art. 13 ust. 3: Państwa Strony niniejszego Paktu zobowiązują się do poszanowania wolności rodziców lub w odpowiednich przypadkach opiekunów prawnych, wyboru dla swych dzieci szkół innych niż szkoły założone przez władze publiczne, ale odpowiadających minimalnym wymaganiom w zakresie nauczania, jakie mogą być ustalone lub zatwierdzone przez Państwo, jak również zapewnienia swym dzieciom wychowania religijnego i moralnego, zgodnie z własnymi przekonaniami.

[15] Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167. Treść art. 18 ust. 4: Państwa Strony niniejszego Paktu zobowiązują się do poszanowania wolności rodziców lub, w odpowiednich przypadkach, opiekunów prawnych do zapewnienia swym dzieciom wychowania religijnego i moralnego zgodnie z własnymi przekonaniami.

[16] Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 ze zm. Treść art. 14 ust. 2: Państwa-Strony będą respektowały prawa i obowiązki rodziców lub, w odpowiednich przypadkach, opiekunów prawnych odnośnie do ukierunkowania dziecka w korzystaniu z jego prawa w sposób zgodny z rozwijającymi się zdolnościami dziecka.

[17] Dz.U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 ze zm. Treść art. 2: Nikt nie może być pozbawiony prawa do nauki. Wykonując swoje funkcje w dziedzinie wychowania i nauczania, Państwo uznaje prawo rodziców do zapewnienia wychowania i nauczania zgodnie z ich własnymi przekonaniami religijnymi i filozoficznymi.

[18] Dz. Urz. UE C 202/2 z 7 czerwca 2016 r., s. 389. Treść art. 14 ust. 3: Wolność tworzenia placówek edukacyjnych z właściwym poszanowaniem zasad demokratycznych i prawo rodziców do zapewnienia wychowania i nauczania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami religijnymi, filozoficznymi i pedagogicznymi są szanowane, zgodnie z ustawami krajowymi regulującymi korzystanie z tej wolności i tego prawa.

[19] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, Dz.U. z 2020 r., poz. 983.

[20] Sygn. akt U 12/92, pkt III.9. Takie samo stanowisko zajął Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 30 stycznia 1991 r., sygn. akt K 11/90, pkt II.B

[21] Por. np. punkty 1668 i 1671 Katechizmu Kościoła Katolickiego, Poznań 1994.

[22] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt II CSK 1/13, Lex nr 1388592.

Ochrona życia

Jakie skutki wywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie warunków dopuszczalności aborcji?

W związku z licznymi przekłamaniami co do wyroku Trybunału Konstytucyjnego ws. aborcji eugenicznej oraz obowiązujących przepisów prawa, Centrum Nauk Społecznych i Bioetyki Instytutu na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris przygotowało analizę prawną, w której prostuje nieścisłe i fałszywe informacje na temat skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a także specyfiki wad letalnych, wokół których toczy się ożywiona debata społeczna i medialna.
Czytaj Więcej

Ochrona życia

Omówienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 października 2020 r.

Wyrokiem z 22 października 2020 r. wydanym w sprawie K 1/20 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (dalej jako: u.p.r.) jest niezgodny z art. 38 w związku z art. 30 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zakwestionowany przepis dotyczył dopuszczalności przerwania ciąży, a tym samym uśmiercenia dziecka poczętego, w sytuacji, gdy badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia albo nieuleczalnej choroby zagrażającej życiu dziecka in utero. Orzeczenie Trybunału wejdzie w życie z dniem jego publikacji w Dzienniku Ustaw, nabywając moc powszechnie obowiązującą. Tym samym zakazana w Polsce zostanie aborcja ze względów eugenicznych. Wyrok ma charakter ostateczny (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP). Prawo polskie nie zna procedury, która pozwalałaby na jego podważenie.
Czytaj Więcej

Rodzina i Małżeństwo

Program „Za życiem”: osiągnięcia, deficyty, kierunek zmian Ewaluacja programu wsparcia dla rodzin „Za życiem” i rekomendacje kierunków zmian

Główne tezy 1. Program „Za życiem” kierowany jest do rodzin, w których wychowują się dzieci nieuleczalnie chore oraz dzieci z niepełnosprawnościami, a także do kobiet w ciąży i ich rodzin, w szczególności w przypadku ciąży powikłanej. 2. Program wprowadził wiele nowych i innowacyjnych rozwiązań oraz stanowiąc pierwszą w III RP kompleksową próbą wsparcia dla dzieci z niepełnosprawnościami i ich rodzin. 3. Część działań przewidzianych przez program wymaga reformy lub oceny zasadności dalszego ich funkcjonowania. Obok działań w pełni adekwatnych obejmuje on bowiem rozwiązania, na które nie było istotnego zapotrzebowania. 4. Program w obecnym kształcie jest niespójny i pomija wiele istotnych obszarów wsparcia dzieci z niepełnosprawnościami. Obejmuje wiele działań, które były realizowane przed jego powstaniem, ale nie przewduje ich koordynacji. Konieczne wydaje się zapewnienie możliwości elastycznego wydatkowania środków w ramach programu, to jest przesuwania kapitału pomiędzy poszczególnymi działaniami bez konieczności zwiększania ogólnego budżetu programu. Priorytetową zmianą, która pozwoli na bardziej efektywną realizację programu, jest ustanowienie jego koordynatora, którym z racji wykonywanych zadań oraz zajmowanego miejsca w strukturze rządu może zostać Pełnomocnik rządu do spraw osób niepełnosprawnych. Koordynatorowi programu należy nadać kompetencje do hierarchizacji działań zawartych w programie, oceny priorytetów oraz elastycznej alokacji środków w ramach budżetu programu w związku ze zróżnicowanym zainteresowaniem jego komponentami i zmieniającym się ich znaczeniem. Powinien on także mieć decydujący wpływ na zamykanie obecnych oraz wprowadzanie nowych obszarów działań. Badania wykazały, że odsetek osób z niepełnosprawnością wzrasta wraz z wiekiem. Świadczy to o tym, że większą uwagę, a zarazem większe środki finansowe, należy skierować w stronę wczesnej diagnostyki i rehabilitacji. W celu aktywizacji zawodowej opiekunów osób niepełnosprawnych i poprawy ich sytuacji materialnej, należy znieść wymóg rezygnacji przez opiekuna z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, którego spełnienie jest obecnie konieczne dla otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczne jest pilne podjęcie działań z zakresu komunikacji oraz promocji programu, w tym przede wszystkim utworzenie bazy danych i portalu o formach wsparcia dla rodziny, osób niepełnosprawnych i ich opiekunów (działanie 5.2). Ważne jest, aby dokonać rzetelnej ewaluacji programu. W tym celu należy określić jasne kryteria oceny oraz przyjąć indykatory pozwalające na obiektywną analizę realizacji programu. Pożądanym rozszerzeniem programu „Za życiem” byłyby zmiany legislacyjne, które zapewnią otoczenie prawne sprzyjające lepszej realizacji programu oraz przyczyniające się do jego upowszechnienia.
Czytaj Więcej

Uwagi do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego i niektórych innych ustaw (nr w wykazie prac legislacyjnych UC30).

Działając w imieniu Fundacji Instytut na rzecz kultury prawnej Ordo Iuris (dalej: Instytut Ordo Iuris), w nawiązaniu do pisma z 24 września 2020 r., znak: DLCPC-II.4190.1.2019, poniżej przedstawiamy uwagi do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego i niektórych innych ustaw (nr w wykazie prac legislacyjnych UC30).
Czytaj Więcej